Oranjebloesem is de bloem van de bittere sinaasappelboom, of pomerans, Citrus aurantium. In de parfumerie levert hij twee hoofdgrondstoffen: neroli, verkregen door destillatie, en oranjebloesemabsolue, verkregen door extractie met een oplosmiddel. Dezelfde boom levert ook oranjebloesemwater, petitgrain uit de bladeren en bittere sinaasappelolie, geperst uit de schil.
De pomerans, een sinaasappel die je niet eet
De pomerans is een kleine, altijd groene boom die uit Azië komt. Via de Arabieren bereikte hij in de middeleeuwen het Middellandse Zeegebied, lang voor de zoete sinaasappel. De vruchten zijn te bitter om rauw te eten. Ze worden vooral tot marmelade verwerkt. De krachtige boom dient ook als onderstam voor andere citrusvruchten.
De bloei valt in het voorjaar, meestal tussen april en mei. De bloemen zijn klein, wit, vlezig en sterk geurend. Ze worden met de hand geplukt en bederven snel, waardoor ze kort na de pluk verwerkt moeten worden. Er is een enorme hoeveelheid bloemen nodig voor een beetje olie: meestal spreekt men van een ton bloemen voor ongeveer een kilo neroli.
De naam neroli zou teruggaan op Anna Maria Orsini, prinses van Nerola, een stadje bij Rome. Volgens de overlevering maakte zij eind 17e eeuw de oranjebloesemolie populair om haar handschoenen en haar bad te parfumeren. Nerol, een geurmolecuul, dankt zijn naam op zijn beurt aan neroli.
Eén bloem, meerdere grondstoffen
Ons artikel over de extractiemethoden beschrijft elke techniek. De pomerans laat goed zien dat dezelfde bloem anders ruikt afhankelijk van het procedé.
Stoomdestillatie levert neroli op. Warmte en water bevoordelen de lichtste moleculen, zoals linalool en limoneen. Neroli ruikt fris, groen en een beetje bitter. Hij houdt een schilachtige kant die aan citrus doet denken.
Bij de destillatie blijft ook een geurig water over, het oranjebloesemwater. Daarin blijven de best in water oplosbare moleculen achter, waaronder methylanthranilaat. Dit water ruikt zachter en bloemiger dan neroli. Het wordt vooral gebruikt in gebak, in de Maghreb en het Midden-Oosten, en in cosmetica.
Extractie met een vluchtig oplosmiddel levert eerst een concrète op, daarna de oranjebloesemabsolue. De absolue is rijker aan methylanthranilaat en bevat indol. Hij ruikt warmer, honingachtiger en sensueler dan neroli, met een licht animaal facet. Sommige parfums gebruiken beide samen om deze facetten te verenigen.
Petitgrain en bittere sinaasappel: de bladeren en de schil
Petitgrain bigarade wordt verkregen door stoomdestillatie van de bladeren en jonge twijgen. De naam verwijst naar de kleine groene vruchtjes die vroeger werden gedestilleerd. Hij is rijk aan linalylacetaat en linalool. De geur is groen, houtig en licht bitter, met een discrete bloemige ondergrond die doet denken aan een drogere neroli. Hij kost veel minder, omdat er bladeren genoeg zijn. Paraguay is een grote producent.
Bittere sinaasappelolie wordt koud geperst uit de schil van de vrucht. Ze ruikt naar sinaasappel, met een bitterheid en een groenheid die de zoete sinaasappel mist. Net als andere geperste citrusoliën bevat ze furocoumarines, stoffen die de huid gevoelig maken voor zonlicht. De dosering in producten die op de huid worden aangebracht is daarom aan regels gebonden.
Neroli, petitgrain en bittere sinaasappel vormen samen met bergamot, citroen en rozemarijn de basis van de klassieke eaux de Cologne.
Tunesië, Marokko, Egypte, Grasse: de herkomst
Tunesië is een van de belangrijkste producenten van neroli. De boomgaarden met pomerans liggen vooral in de regio Cap Bon, rond Nabeul. Oranjebloesemwater wordt daar ook binnen de familie zelf gemaakt.
Marokko staat vooral bekend om zijn oranjebloesemabsolue. Egypte produceert zowel neroli als absolue, in grote hoeveelheden.
In Frankrijk werd de pomerans lang voor de parfumerie geteeld in de streek rond Grasse, en nog meer in Vallauris en aan de kust tussen Cannes en Antibes. Die productie is nu heel klein geworden. Oranjebloesem uit Grasse op een productpagina wijst dus op een zeldzame grondstof, zonder te zeggen welk deel van de formule die vertegenwoordigt.
Natuurlijk en synthetisch
Neroli en absolue zijn dure grondstoffen. Parfumeurs vullen ze vaak aan of bouwen ze na met moleculen. Linalool, linalylacetaat, nerolidol en methylanthranilaat geven een groot deel van het profiel weer. Indol brengt het sensuele facet van de absolue.
Op zichzelf ruikt methylanthranilaat naar druivensap; omringd door andere noten ruikt het naar de bloem. In combinatie met bepaalde aldehyden vormt het zogeheten Schiff-basen, zoals aurantiol, die een rondere en langer aanhoudende oranjebloesemindruk geven.
Een noot "oranjebloesem" in een geurpiramide kan dus de absolue, een akkoord of een mengsel van beide aanduiden.
Hoe oranjebloesem ruikt
De geur verschilt sterk per grondstof. Neroli draagt het groene facet. Hij ruikt naar schil en fijngewreven blad, met een metalig randje. De absolue draagt het honingachtige, warme en wasachtige facet, vrij dicht bij jasmijn. Oranjebloesemwater doet vooral aan gebak denken.
Ze heeft ook een zeepachtig facet. Neroli en petitgrain hebben lang zeep en eaux de toilette geparfumeerd. Een compositie die ze op de voorgrond zet, roept vaak een schone huid en vers wasgoed op.
Ze combineert vanzelf met citrus en met de andere witte bloemen, zoals jasmijn en tuberoos. Met roos maakt ze het hart lichter. Met amandel of vanille wordt ze gourmand. Ook met thee gaat ze heel goed samen.
Parfums met oranjebloesem uit onze collectie
Hier volgen parfums uit de collectie die oranjebloesem, neroli of bittere sinaasappel in hun piramide noemen. Iyokan en Lamoon van Tada Parfumeur en Mango Ambrosia van Zhufu komen al aan bod in ons artikel over de extractiemethoden.
Neroli als stralende opening
Archangels van Cæleste opent met neroli, bloedmandarijn en roze peper CO2. Het hart brengt lelie, tuberoos, davana, roos en ylang-ylang samen, op een basis van olibanum, mirre en benzoë. Neroli verlicht hier dichte witte bloemen en een harsachtige basis, die ons artikel over wierook uitgebreider beschrijft. Zie onze presentatie van Cæleste.
Neroli tegenover kruiden en oud
Noir van Aaron Terence Hughes zet neroli in een topnoot van zwarte peper, saffraan, nootmuskaat en kardemom, voor een hart van tabak en een basis van vanille, tonka, oud, wierook en civet. Divine Oud van hetzelfde huis opent met neroli, kokos, perzik en Dragon Oud, gaat dan over naar zwarte kers, chocolade en jasmijn sambac, op een basis van sandelhout, vanille en Thaise oud. In beide gevallen maakt neroli een zeer rijke compositie lichter. Zie het verhaal van Aaron Terence Hughes.
Oranjebloesem en thee
ChuJian combineert oranjebloesem vaak met thee. Oolong Rocking Green N°P26 is geïnspireerd op yaoqing, de stap waarin de bladeren van Tieguanyin worden gekneusd. Het hart brengt jasmijn, oranjebloesem, ylang-ylang, roos en orchidee samen, op een basis van oolongthee, vetiver en mos.
Phoenix Meets Mountain N°P27 roept de oolong van de Feniksbergen in Guangdong op. Oranjebloesem omringt de oolongthee in het hart, met jasmijn, iriswortel en roos. De donkerdere basis mengt sandelhout, vetiver en tabak. Ons artikel over ChuJian stelt het huis voor.
Oranjebloesem in een groen van grote hoogte
Snow on Cangshan N°P44 van ChuJian is geïnspireerd op de besneeuwde toppen van de Cangshan in Yunnan. De topnoot van galbanum, zwarte bes, bergamot, geranium en appel geeft een scherp groen. Het hart van jasmijn, oranjebloesem, roos en basilicum verwarmt het, voor een basis van ceder, vetiver, patchoeli en musk.
Oranjebloesem en roos
Sahara van Widian, gecomponeerd door Jean-Claude Astier, opent met saffraan, sinaasappel en elemi. Het hart combineert roos en oranjebloesem, op een basis van amber, musk, ceder en vanille. Oranjebloesem rondt de roos af en verlengt de sinaasappel uit de top. Zie onze presentatie van Widian.
Yihe in Rosa N°P41 van ChuJian doet het omgekeerde: oranjebloesem en geranium openen de compositie, voor een hart van roos, cistus, jasmijn en ylang-ylang, op een basis van vetiver en patchoeli. Ons artikel over roos gaat dieper in op dit soort akkoord.
Gourmande oranjebloesem
Cozonac van Adi ale Van geeft het gevlochten feestbrood uit Roemenië weer. De top brengt gekonfijte citroen, schillen, panettone en geroosterde hazelnoten samen. Het hart combineert panna cotta, oranjebloesem en rum, op een basis van vanille uit Madagaskar en gekonfijt fruit. Zie ons artikel over Adi ale Van.
Bij Zhufu zet Pistachio Muse oranjebloesem in de top, met groene pistache en bergamot, voor een hart van vanillecrème, amandelspijs en warme melk. Triple Matcha gebruikt ze in het hart, met twee soorten matcha, melk, rozenabsolue uit Grasse, vanillezaadjes en wierook. In beide gevallen vormt ze de schakel tussen de melkachtige en de groene noten. Ons artikel over Zhufu stelt het huis voor.
Oranjebloesem als basisnoot
Amoral van Pernoire maakt de zeldzame keuze om oranjebloesem in de basis te plaatsen, met amberachtige noten, sandelhout en tonkaboon. Ze komt na een top van limoen, zwarte thee, kruiden en gerookte pruimen, en een hart van viooltje, iris, oud en cypriol. Zie ons artikel over Pernoire.
Bittere sinaasappel uit de schil
Andere parfums houden het eerder bij de vrucht dan bij de bloem. Throne van Zhufu opent met bittere sinaasappel, grapefruit, limoen en munt, gaat dan over naar zwarte en roze peper, op een basis van kasjmierhout, ceder en vetiver. Moonlight Silken Veil N°L32 van ChuJian combineert bittere sinaasappel met bergamot, citroen en zwarte bes, voor een hart van perzik, roos en jasmijn.
Yan Qi Dian Xia van Cinojad roept de zomer op in de weiden van Yanqi. Bittere sinaasappel staat in de top naast pomelo en wilde kalmoes, en het hart voegt pomelobloesem, nog een citrusbloem, toe aan een weideakkoord. Zie ons artikel over Cinojad.
Meer composities met oranjebloesem vind je in onze selecties bloemige parfums en frisse parfums.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen neroli en oranjebloesem?
Beide komen van dezelfde bloem. Neroli is de olie die door stoomdestillatie wordt verkregen. Hij ruikt fris, groen en licht naar schil. Oranjebloesemabsolue wordt verkregen door extractie met een oplosmiddel. Hij ruikt warmer, honingachtiger en sensueler. Op een productpagina kan "oranjebloesem" ook een akkoord aanduiden.
Komt petitgrain ook van de sinaasappelboom?
Ja. Petitgrain bigarade wordt gedestilleerd uit de bladeren en jonge twijgen van de pomerans. Hij ruikt groener en houtiger dan neroli. Er bestaat ook petitgrain van andere citrusbomen, zoals citroen of mandarijn.
Waarom ruikt oranjebloesem soms naar druif of honing?
Die facetten komen vooral van methylanthranilaat. Op zichzelf ruikt dit molecuul naar druivensap. In de absolue combineert het met indol en andere stoffen tot het honingachtige effect.
Waarom doet oranjebloesem aan zeep denken?
Neroli en petitgrain werden veel gebruikt in eaux de Cologne en zeep. Ons geheugen verbindt hun geur daarom met netheid.
Is een parfum met oranjebloesem altijd fris?
Nee. Neroli brengt frisheid, maar de absolue is warm en sensueel. Gecombineerd met vanille, honing, oud of amber, zoals in Cozonac, Divine Oud of Amoral, wordt oranjebloesem gourmand of donker.
Verder lezen
Oranjebloesem staat tussen de andere grondstoffen in ons dossier De grondstoffen van parfum, samen met roos, vanille en sandelhout. Om een stralende neroli, een gourmande oranjebloesem en een bittere sinaasappel op je eigen huid te vergelijken, zijn de genoemde parfums, afhankelijk van het huis, als staal van 2 ml verkrijgbaar op onze pagina proefflesjes.