Sandelhout is het kernhout van kleine bomen uit het geslacht Santalum, vooral Santalum album, dat oorspronkelijk uit Zuid-India komt. De olie wordt gedistilleerd uit het hout van oudere bomen en uit de wortels en ruikt zacht, romig en licht melkachtig. Het is een van de meest gebruikte houtsoorten in de parfumerie, en een van de houtsoorten die het vaakst door synthetische moleculen worden vervangen.
Een boom die deels op zijn buren leeft
Sandelhout is een halfparasiet. De boom doet zelf aan fotosynthese, maar zijn wortels hechten zich aan die van naburige planten om er water en mineralen uit te halen. Een sandelhoutplantage heeft dus waardplanten nodig, en dat maakt de teelt lastig.
De geur zit niet in de hele boom. Het spinthout, het lichte deel onder de schors, ruikt bijna nergens naar. De olie concentreert zich in het kernhout, dat langzaam met de jaren ontstaat, en in de dikke wortels. Een boom moet minstens een jaar of vijftien oud zijn voordat hij bruikbaar is, en daarna neemt de kwaliteit nog toe. Omdat de wortels zoveel olie bevatten, wordt de boom meestal ontworteld in plaats van gekapt.
De olie wordt gewonnen door stoomdistillatie van hout dat tot snippers of poeder is vermalen. Ze bestaat grotendeels uit santalolen, de moleculen die de typische geur van sandelhout dragen.
Mysore, Australië, Nieuw-Caledonië: de herkomsten
Mysore-sandelhout is Santalum album uit Karnataka, in Zuid-India, rond de vroegere stad Mysore. Het is de historische maatstaf. De olie staat bekend als de zachtste en romigste. India heeft de kap van en de handel in sandelhout lang streng gereguleerd, en door roofbouw is de wilde voorraad sterk geslonken. Santalum album staat vandaag als kwetsbaar op de Rode Lijst van de IUCN.
Australië levert twee soorten sandelhout. Australisch sandelhout in strikte zin, Santalum spicatum, groeit van nature in het westen van het land. De olie bevat minder santalolen: ze ruikt droger, groener en harsiger, met minder rondheid. Daarnaast kweekt Australië Santalum album op plantages in het noordwesten. Dat levert een olie op die dicht bij die uit Mysore komt, met een gecontroleerde herkomst.
Er zijn nog andere bronnen, zoals Santalum austrocaledonicum in Nieuw-Caledonië en Vanuatu. Amyris, soms "West-Indisch sandelhout" genoemd, hoort bij een andere plantenfamilie. Het ruikt droger en dient vooral als goedkope vervanger.
Natuurlijk en synthetisch sandelhout
De prijs van sandelhoutolie en de schaarste van Mysore-sandelhout hebben parfumeurs naar andere oplossingen doen zoeken. Sinds de jaren zeventig bootsen verschillende moleculen een facet van sandelhout na: Sandalore, Polysantol, Ebanol, Javanol of Bacdanol. Sommige zijn romig, andere melkachtiger of diffuser. Javanol is bijvoorbeeld zeer krachtig en wordt in minieme doses gebruikt.
In de meeste hedendaagse parfums komt de sandelhoutnoot uit een mengsel van zulke moleculen, soms aangevuld met wat natuurlijke olie, vaak Australische. Het resultaat is daarom niet per se minder goed. Synthetisch sandelhout is stabiel, verspreidt zich beter en laat zich makkelijk combineren. Natuurlijke olie heeft een diepte en zachtheid die moleculen alleen niet helemaal weergeven. Vermeldt een productpagina "Mysore-sandelhout" of "Australisch sandelhout", dan geeft het huis daarmee een intentie aan. De geurpiramide beschrijft een geur, niet de formule.
Hoe ruikt sandelhout?
Sandelhout ruikt naar zacht hout. Het is romig, een beetje melkachtig, met een licht zoet facet en soms een vleugje roos of gedroogde abrikoos. Het mist de droge, potloodachtige kant van cederhout en de aardse kant van vetiver. Op de huid blijft het ingetogen en warm, zonder veel projectie.
Het is een basisnoot. Sandelhout verdampt langzaam en verlengt de houdbaarheid van andere grondstoffen. Daarom staat het in heel veel geurpiramides, vaak op de laatste regel. Het past vanzelf bij roos, jasmijn en witte bloemen, bij vanille en kokos, bij wierook en specerijen, en bij thee.
In India en in een groot deel van Azië heeft sandelhout ook een rituele functie: wierook, sandelhoutpasta, houtsnijwerk. Verschillende parfums uit ons assortiment spelen met die herinnering aan tempels en paleizen.
Parfums met sandelhout uit ons assortiment
Alle parfums hieronder vermelden sandelhout in de geurpiramide op hun productpagina. Bij sommige staat het centraal, andere gebruiken het als basis.
Sandelhout op de voorgrond
Bij ChuJian dankt Zijin Sandalwood N°P28 zijn naam aan de Verboden Stad. De opening brengt kruidnagel, specerijen en roze peper samen. Mos, vijg en cederhout vormen de brug naar een basis van sandelhout, witte musk, guaiachout en romige noten. Het is een dicht, kruidig en poederig sandelhout, in het register van wierook.
ChangBai Sandal N°M37 van hetzelfde huis gaat de andere kant op. Cedraat, roze peper en limoen in de topnoten, een bescheiden hart van thee en vijg, daarna sandelhout, witte musk, papyrus en poederige houtsoorten. Het sandelhout is hier helder en licht. Wie de twee vergelijkt, merkt hoe ver eenzelfde noot kan reiken. Onze kennismaking met ChuJian vertelt meer over het huis en zijn parfumeurs.
Mysore-sandelhout en Indiaas sandelhout
Virtues van Cæleste opent zijn zeer rijke basis met Mysore-sandelhout: vetiver, cypriol, patchoeli, wierook, benzoë, vanille, labdanum en musk. De topnoten zijn kruidig, met steranijs, kaneel en kruidnagel, het hart brengt jasmijn, iris, honing en cacao samen. Sandelhout vormt hier het fundament van een amberachtige, harsige geur. Het huis stellen we voor in ons artikel over Cæleste.
Mango Ambrosia van Zhufu combineert Mysore-sandelhout met kokos uit Hainan, vanille uit Madagaskar en witte musk, onder een hart van mango, oranjebloesem en tuberoos. De melkachtige kant van het sandelhout verlengt de kokos en verzacht het fruit.
Bij Spiritica roept Atmayatra een ritueel aan de oever van de Ganges op. Heilige basilicum, kardemom en pepermunt openen, het hart mengt benzoë, wierook en regen op aarde, en de basis legt Indiaas sandelhout, patchoeli, honing en vanille neer. Het sandelhout krijgt hier zijn religieuze betekenis terug.
Australisch sandelhout
Oborotsuki van Tada Parfumeur is een 100 % natuurlijk parfum. Thaise oud, kamfer en wierook in de topnoten, jatamansi, rozenotto en vetiver in het hart, daarna Australisch sandelhout, patchoeli en iris concrète. Het Australische sandelhout, droger dan dat uit Mysore, past bij dit groene en aardse register. Het huis heeft deze geur uit productie genomen: de flacons op voorraad zijn de laatste.
Sandelhout met kokos en melkachtige noten
Twee eaux de parfum van Tada Parfumeur steunen op de verwantschap tussen sandelhout en kokos. Lamoon legt sandelhout, ambrettezaad, een akkoord van kokosroom en vanille onder een hart van witte bloemen, sambac-jasmijn en palmsuiker. Itim Kati, geïnspireerd op het kokosijs van Thaise straatverkopers, eindigt op geroosterde kokos, vanille en sandelhoutolie. Onze kennismaking met Tada Parfumeur gaat dieper in op de parfumeur.
Bij Aaron Terence Hughes sluit Kayos zijn citrusopening en zijn hart van blauwe framboos af op een basis van sandelhout, vanille, tonka en nootmuskaat. Fever plaatst sandelhout tussen vanille uit Madagaskar, tonka, honing en witte musk, onder een hart van pruim. In beide gevallen geeft sandelhout rondheid aan de gourmandbasis. Onze kennismaking met Aaron Terence Hughes legt de concentratie van het huis uit.
Sandelhout met thee en wierook
Aged Pu-Er Tea van Zhufu vertrekt vanuit pu-erhthee en bergamot, gaat via cederhout en vetiver en eindigt op sandelhout. Het parfum is kort en overzichtelijk, en het sandelhout rondt een vrij droge thee af.
Black I van Widian zet sandelhout in het hart, met wierook en cipres, na een opening van kaneel en kardemom. De basis van musk en cederhout blijft sober. Verder in het oosterse register combineert Yue Tan Li Yuan van Cinojad wit sandelhout, cashmeran en agarhout uit Tarakan, onder topnoten van Chinese peer en abrikozenpit. De naam betekent "de tuin van sandelhout en perenbomen in het land Yue". Ons artikel over Cinojad stelt de andere creaties van het huis voor.
Sandelhout als hartnoot
Naki van Pernoire laat een ongewoner gebruik zien. Sandelhout verschijnt in het hart met vijgenblad en witte bloemen, na aldehyden, perzik en amandelbloesem. De basis brengt osmanthus, witte musk, vanille en zeenevel samen. Het sandelhout geeft een melkachtige toets aan een stralende, fruitige bloemengeur. Lees ook onze kennismaking met Pernoire.
Meer composities met sandelhout vind je in onze selectie houtige parfums. Sandelhout begeleidt ook veel oudparfums, die we voorstellen in het artikel Wat is oud.
Veelgestelde vragen
Wat is Mysore-sandelhout?
Dat is Santalum album uit de regio Mysore, in de Indiase deelstaat Karnataka. Het geldt als maatstaf voor de kwaliteit van sandelhoutolie, die als de romigste bekendstaat. Na tientallen jaren roofbouw is het zeldzaam en duur geworden.
Zit er echt sandelhout in een sandelhoutparfum?
Niet altijd. De meeste parfums gebruiken synthetische moleculen die de geur van sandelhout nabootsen, alleen of met een beetje natuurlijke olie. Een herkomst op de productpagina wijst op een keuze van het huis, zonder te zeggen hoe groot het aandeel in de formule is.
Wat is het verschil tussen sandelhout en oud?
Sandelhout is kernhout dat van nature geurt, zacht en romig. Oud is een hars die de Aquilaria-boom aanmaakt nadat hij gewond is geraakt. Het ruikt donkerder, rokeriger en dierlijker. De twee worden vaak samen gebruikt in oosterse parfums.
Blijft sandelhout lang op de huid?
Ja. Het is een basisnoot, weinig vluchtig, die urenlang blijft. Het projecteert weinig: je ruikt het vooral van dichtbij, aan het einde van de ontwikkeling van het parfum.
Is sandelhout een herengeur?
Nee. In India en in het Westen dragen zowel mannen als vrouwen sandelhout. De zachtheid past net zo goed bij bloemige en gourmandgeuren als bij kruidige houtgeuren.
Verder lezen
Sandelhout staat tussen de andere grondstoffen in ons dossier De grondstoffen van parfum. Om een helder, een kruidig en een melkachtig sandelhout op je eigen huid te vergelijken, zijn de genoemde parfums, afhankelijk van het huis, als staal van 2 ml verkrijgbaar op onze pagina proefflesjes.