Jasmijn is een witte bloem uit het geslacht Jasminum, uit dezelfde familie als de olijfboom. In de parfumerie tellen twee soorten: Jasminum grandiflorum, de jasmijn van Grasse, en Jasminum sambac, de Arabische jasmijn. Hun bloemen zijn te kwetsbaar om te distilleren. Door extractie met oplosmiddelen wint men er eerst een concrète en daarna een absolue uit, en veel jasmijnnoten steunen daarnaast op moleculen zoals benzylacetaat of hedione.
Twee soorten met dezelfde naam
Het geslacht Jasminum telt zo'n tweehonderd soorten struiken en klimplanten uit de warme streken van Azië, Afrika en Oceanië. Ze ruiken niet allemaal: de winterjasmijn, met gele bloemen, heeft bijna geen geur.
Jasminum grandiflorum is een klimplant met stervormige bloemen, waarvan de knoppen vaak roze getint zijn. Hij wordt ook Spaanse jasmijn genoemd. Rond Grasse wordt hij geënt op de echte jasmijn, Jasminum officinale, die beter tegen kou kan. Het is de soort van de klassieke Franse parfumerie.
Jasminum sambac groeit als struik met rondere bloemen, enkel of dubbel, en komt oorspronkelijk uit Zuid-Azië. Het is de nationale bloem van de Filipijnen, waar hij sampaguita heet, en van Indonesië. In India en Zuidoost-Azië rijgt men er kettingen van en brengt men hem als offer. In China is hij het die de jasmijnthee parfumeert.
Geplukt bij zonsopgang, van Grasse tot Egypte
De bloem van de grandiflorum gaat 's nachts open. Haar geur is het rijkst in de vroege ochtend, voordat de warmte haar doet verwelken. Daarom wordt ze bij zonsopgang met de hand geplukt, en de bloemen gaan nog dezelfde ochtend naar de fabriek. Voor een kilo zijn enkele duizenden bloemen nodig. De sambac gaat eerder aan het eind van de dag open. Voor jasmijnthee plukt men de knoppen overdag en mengt men ze 's avonds, wanneer ze opengaan, met de theeblaadjes.
Grasse was lang het centrum van de jasmijnteelt voor de parfumerie. In de 20e eeuw liep het areaal sterk terug door verstedelijking en de kosten van arbeid. Er blijft een kleine, zeer dure productie over, vaak per contract voorbehouden aan enkele grote huizen. De kennis rond parfum in het Pays de Grasse staat sinds 2018 op de UNESCO-lijst van immaterieel cultureel erfgoed.
De meeste jasmijn komt tegenwoordig van elders. Egypte, in de Nijldelta, is een van de grote producenten van grandiflorum-concrète. India teelt beide soorten, vooral in Tamil Nadu en Karnataka, zowel voor de parfumerie als voor verse bloemen. De jasmijn van Madurai, een sambac uit Tamil Nadu, heeft daar een geografische aanduiding.
Concrète, absolue en moleculen
Stoomdistillatie beschadigt jasmijn en levert heel weinig olie op. De bloemen gaan daarom door extractie met vluchtige oplosmiddelen, die eerst de concrète oplevert, een wasachtige pasta. Gewassen met alcohol en ontdaan van de was, wordt dat de absolue. Voor een kilo absolue zijn enkele honderden kilo's bloemen nodig. Enfleurage, lang gebruikelijk in Grasse, is uit de gewone productie verdwenen. Ons artikel over de winning van grondstoffen beschrijft deze procedés uitgebreid.
De meest voorkomende stof in grandiflorum-absolue is benzylacetaat, op technische fiches vaak benzyl acetate genoemd. Daarnaast bevat ze benzylbenzoaat, linalool, indol, cis-jasmon en methyljasmonaat. Sambac-absolue is rijker aan linalool en bevat methylanthranilaat, dat ook in oranjebloesem voorkomt.
Onderzoek naar methyljasmonaat leidde begin jaren zestig tot een verwante molecule, methyldihydrojasmonaat, dat Firmenich op de markt bracht onder de naam hedione. Het ruikt naar een lichte, transparante jasmijn met een citroenachtige toets, en het is uitgegroeid tot een van de meest gebruikte moleculen in de parfumerie. Samen met benzylacetaat, indol en linalool kan men er een jasmijnakkoord zonder bloem mee bouwen. In de meeste parfums combineert de jasmijn deze moleculen met een deel absolue. Een productpagina die “sambac”, “grandiflorum” of “absolue” vermeldt, geeft een keuze van het huis aan, zonder te zeggen welk deel van de formule dat uitmaakt.
Hoe jasmijn ruikt
Jasmijn is een witte bloemengeur, rijk, zoet en bedwelmend. De fruitige kant komt deels van benzylacetaat, dat aan peer of rijpe banaan doet denken. De animale kant komt van indol: in kleine dosis geeft het jasmijn zijn warme, sensuele karakter, terwijl het puur sterk en onaangenaam ruikt. Indol zit ook in oranjebloesem en tuberoos. Cis-jasmon en methyljasmonaat zorgen voor een groene kant, dicht bij thee.
Parfumeurs omschrijven sambac vaak als groener en fruitiger, en grandiflorum als ronder en zonniger. Jasmijn staat meestal in de hartnoot. Met de roos vormt hij het meest klassieke bloemenduo, en hij gaat samen met andere witte bloemen, citrus, thee, sandelhout, vanille en musk. Met oud, leer of specerijen krijgt hij een donkerder karakter.
Boomjasmijn en andere “jasmijnen” die het niet zijn
Veel planten met geurige witte bloemen dragen de naam jasmijn zonder tot het geslacht Jasminum te behoren. De sterjasmijn uit de tuin is Trachelospermum jasminoides, uit de familie van de oleander. De Kaapse jasmijn is de gardenia. De nachtjasmijn is Cestrum nocturnum, die 's avonds sterk geurt. De Carolina-jasmijn, Gelsemium sempervirens, heeft gele bloemen en is giftig.
Ook de naam boomjasmijn verwijst, afhankelijk van het land, naar verschillende bomen met witte bloemen. In Zuidoost-Azië gaat het vaak om Millingtonia hortensis, een hoge boom met lange buisvormige bloemen die 's nachts geuren. Een productpagina die een “boomjasmijn” noemt, vermeldt dus niet per se de soort.
Parfums met jasmijn uit ons assortiment
Alle parfums hieronder noemen jasmijn in de piramide op hun productpagina. Sommige vermelden de soort of de absolue, andere combineren hem met thee, fruit of oud.
Sambac en grandiflorum samen
Moonlight Silken Veil N°L32, van ChuJian, noemt beide jasmijnen. Gecomponeerd door Ralf Schwieger, opent hij met bittere sinaasappel, bergamot, citroen en zwarte bes. Het hart brengt perzik, roos, ylang-ylang, jasmijn sambac, jasmijn grandiflorum en oregano samen, op een basis van den, musk en mos. De Chinese naam betekent “een sluier van witte zijde onder de maan”. Ons artikel over ChuJian stelt het huis voor.
De absolue van jasmijn sambac
Jasmine Sambac, van Shaman Perfumery, is een soliflore rond de absolue van jasmijn sambac, met geranium, tuberoosabsolue en roos in het hart, mandarijn en neroli in de topnoot en ambergrijs in de basis. De productpagina verbindt hem met de offergaven in boeddhistische tempels in Zuidoost-Azië. Zie onze voorstelling van Shaman Perfumery.
Lamoon, van Tada Parfumeur, plaatst dezelfde absolue in een melkachtig register. Oranjebloesem en pandan in de topnoot, absolue van jasmijn sambac en een akkoord van palmsuiker in het hart, daarna sandelhout, ambrette, kokosroom en vanille. Onze voorstelling van Tada Parfumeur vertelt over de parfumeur.
Jasmijn grandiflorum
Hua Qiang Ye Meng, van Cinojad, zet jasmijn grandiflorum in de topnoot, met kamferboombloesem en wilde roos. Het hart combineert bananenblad, frangipani en borneol, de basis elemi, Birmees rozenhout en benzoë. De productpagina beschrijft een dageraad in het woud van Xishuangbanna, in het zuiden van China. Ons artikel over Cinojad stelt de andere creaties voor.
Jasmijn en thee
Oolong Rocking Green N°P26, van ChuJian, dankt zijn naam aan een stap in de bereiding van oolongthee, waarbij de blaadjes worden geschud om hun aroma vrij te maken. Bergamot, grapefruit en peer openen op een hart van jasmijn, oranjebloesem, ylang-ylang, roos en orchidee. De oolongthee verschijnt in de basis, met vetiver, mos en musk.
Jasmijn met tuberoos
Luvani, van Pernoire, brengt maanbloem, wierook, jasmijn en tuberoos al in de opening samen. Het hart gaat over naar hazelaarblad, vanille en guaiachout, de basis naar olibanum, ceder en witte roos. De maanbloem, die opengaat als de nacht valt, geeft het parfum zijn thema. Onze voorstelling van Pernoire beschrijft het Zwitserse huis uitgebreid.
Hili, van Widian, is geïnspireerd op de koninklijke tuin van Abu Dhabi. Na een topnoot van bergamot, roze peper en kaneel brengt het hart jasmijn, tuberoos, ylang-ylang en tiaré samen, op een basis van amber, vanille, kokosmelk, sandelhout en tabak.
Donkere jasmijn
Lynch, van Spiritica, plaatst een nachtelijke jasmijn in de topnoot, met saffraan, kruidnagel en een akkoord van kersentaart. Het hart brengt Latakia-tabak, oud, mirre en styrax samen, de basis donkere houtsoorten, benzoë, patchoeli en vanille. Het huis wordt voorgesteld in ons artikel over Spiritica.
Divine Oud, van Aaron Terence Hughes, zet jasmijn sambac in het hart met zwarte kers, chocolade en roos, tussen een topnoot van neroli, kokos en perzik en een basis van Thaise oud, sandelhout, vanille en ambergrijs. Onze voorstelling van Aaron Terence Hughes legt de concentratie van het huis uit.
Fruitige jasmijn
Samar, van Widian, opent met framboos, kruidnagel en roze peper. Het hart combineert jasmijn en osmanthus, een bloem die naar abrikoos ruikt, op een chypre-basis van patchoeli en labdanum. Ons artikel over Widian stelt het huis voor.
Lost in a Fluffy Nest, van Tada Parfumeur, is zachter. Druif, bergamot en suikerspin in de topnoot, geranium, jasmijn en roos in het hart, daarna lelietje-van-dalen, musk en ambrette. De productpagina beschrijft hem als een intiem parfum dat dicht bij de huid blijft.
Jasmijn en citrus
Iyokan, van Tada Parfumeur, draagt de naam van een Japanse citrusvrucht. Iyokan, bergamot en neroli in de topnoot, daarna yuzu, jasmijn, lelietje-van-dalen en oranjebloesemabsolue in het hart, op een basis van ceder, amber, musk en eikenmos.
Groene jasmijn
Raw, van Zhufu, vertrekt van bergamot, koriander en gras. Het hart brengt jasmijn, lotus en viooltje samen, de basis amber, ceder, wierook en musk. De jasmijn komt hier eerder fris dan bedwelmend over. Ons artikel over Zhufu stelt het huis voor.
Een boomjasmijn
Home Town N°Lon-02, van MysNyx, noemt een boomjasmijn in het hart, tussen een topnoot van guaveblad en een basis van twee Thaise ouds, uit Nakhon Si Thammarat en uit Trat. De productpagina beschrijft deze jasmijn als zonnig, niet indolisch en niet zwaar. Zie ons artikel over MysNyx.
Meer composities met jasmijn vind je in onze selectie bloemige parfums. Jasmijn begeleidt ook verschillende parfums met oud, voorgesteld in het artikel Wat is oud.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen jasmijn sambac en jasmijn grandiflorum?
Het zijn twee soorten uit hetzelfde geslacht. Grandiflorum, geteeld in Grasse, Egypte en India, heeft stervormige bloemen en een ronde, fruitige, licht animale geur. Sambac, afkomstig uit Zuid-Azië, heeft rondere bloemen en een geur die vaak als groener wordt beschouwd. Hij is het die jasmijnthee parfumeert.
Bevat een jasmijnparfum echte jasmijn?
Niet altijd. De absolue is duur, en veel jasmijnnoten steunen op benzylacetaat, hedione en andere moleculen, alleen of met een beetje absolue.
Wat is indol?
Een molecule die van nature voorkomt in jasmijn, oranjebloesem en tuberoos. In kleine dosis geeft het witte bloemen hun warme, sensuele kant. Een jasmijn die “indolisch” wordt genoemd, zet die kant op de voorgrond.
Wat is hedione?
Methyldihydrojasmonaat, een synthetische molecule die Firmenich begin jaren zestig ontwikkelde op basis van onderzoek naar jasmijn. Het ruikt naar een lichte, luchtige jasmijn en zit in een zeer groot aantal parfums.
Is jasmijn een vrouwelijke geur?
Nee. In India en Zuidoost-Azië hoort hij voor iedereen bij het dagelijks leven en de rituelen. In de parfumerie vind je hem zowel in bloemige geuren als in parfums met oud of tabak. Het effect hangt meer af van de compositie dan van de noot zelf.
Verder lezen
Jasmijn hoort bij de grondstoffen in ons dossier De grondstoffen van parfum, samen met roos, zijn vaakste bloemenpartner, sandelhout en vanille. Om een jasmijn sambac, een groene jasmijn en een donkere jasmijn op je eigen huid te vergelijken, zijn de genoemde parfums, afhankelijk van het huis, als staal van 2 ml verkrijgbaar op onze pagina proefflesjes.