Patchouli is een struikachtige plant uit tropisch Azië, Pogostemon cablin, uit dezelfde familie als munt en lavendel. De bladeren worden gedroogd, vaak licht gefermenteerd en daarna met stoom gedestilleerd. Zo ontstaat een dikke bruine olie die ruikt naar vochtige aarde, hout en kelder. Het is een van de weinige etherische oliën die beter worden naarmate ze ouder worden, en je vindt hem in heel veel parfums terug, van chypres tot gourmands.
Een Aziatische plant, geteeld in Indonesië
Patchouli hoort bij de lipbloemenfamilie, net als munt, basilicum, salie en lavendel. Het is een kleine heester van ongeveer een meter hoog, met brede, getande bladeren. De plant zou oorspronkelijk uit de Filipijnen komen.
De bloemen worden in de parfumerie niet gebruikt. De olie zit in de bladeren, opgeslagen in piepkleine klieren. Een vers blad ruikt veel minder sterk dan een gedroogd blad: de typische geur van patchouli ontwikkelt zich pas na de oogst.
Indonesië levert het overgrote deel van de patchouli wereldwijd. Lange tijd was de teelt geconcentreerd op het eiland Sumatra, vooral in de provincie Atjeh. Daarna verschoof ze grotendeels naar Sulawesi, het vroegere Celebes, dat nu de belangrijkste productieregio is. Ook India en China produceren patchouli, in kleinere hoeveelheden.
Gedroogde, gefermenteerde en gedestilleerde bladeren
Na het snijden drogen de bladeren een aantal dagen. Vaak laat men ze op hopen een beetje fermenteren. Die behandeling beschadigt de celwanden, waardoor de olie makkelijker vrijkomt, en geeft de geur meer diepte.
De droge bladeren worden vervolgens met waterdamp gedestilleerd. IJzeren distilleerketels, die veel gebruikt worden, geven een donkerdere olie dan ketels van roestvrij staal.
De olie is amberbruin en stroperig. Het belangrijkste bestanddeel is patchoulol, ook patchoulialcohol genoemd, een houtig en aards molecuul. Andere verbindingen, die in heel kleine hoeveelheden aanwezig zijn, wegen zwaar in de uiteindelijke geur.
Vers gedestilleerd heeft de olie groene, wat rokerige en ruwe tonen. Met de tijd wordt ze ronder, zachter en houtiger. De meeste etherische oliën gaan juist achteruit als ze ouder worden. Daarom zijn parfumeurs zo gesteld op gerijpte patchouli.
Van Indiase sjaals tot de jaren zeventig
Patchouli kwam eerst met textiel naar Europa. In de negentiende eeuw reisden kasjmier sjaals uit India met patchoulibladeren mee, die motten op afstand hielden. De geur werd uiteindelijk geassocieerd met echte sjaals, en Europese fabrikanten zouden hun imitaties met patchouli geparfumeerd hebben om ze geloofwaardig te maken.
Daarna deed patchouli zijn intrede in de moderne parfumerie, in de chypres en oosterse geuren van het begin van de twintigste eeuw. Eind jaren zestig en in de jaren zeventig werd pure olie op de huid een herkenningsteken van de hippiebeweging. Veel mensen herinneren zich er nog een zware, bedwelmende geur van.
Olie, patchoulihart en CO2-extract
De ruwe etherische olie blijft de meest gebruikte vorm. Voor sommige toepassingen bewerken leveranciers haar verder door gefractioneerde destillatie. Daarbij worden de zwaarste en de lichtste delen verwijderd om een middenfractie over te houden, vaak "patchoulihart" genoemd. Die is lichter van kleur en zuiverder, met minder aardse en kamferachtige tonen.
Extractie met superkritisch CO2 gebeurt bij lage temperatuur. Ze levert een extract op dat vaak ronder wordt genoemd en dichter bij het droge blad staat, met minder rokerige tonen dan de gedestilleerde olie.
Patchouli heeft geen echt synthetisch alternatief. Patchoulol is in het laboratorium gesynthetiseerd, maar dat proces is te duur om de plant te vervangen. Sinds een paar jaar produceren biotechnologische processen patchoulol via fermentatie. Leveranciers bieden ook grondstoffen aan die van de olie zijn afgeleid, zoals Akigalawood, verkregen door patchouli met enzymen om te zetten. Het ruikt naar peperig hout, dicht bij oud. New York van Widian noemt het in het hart, naast patchouli.
Hoe patchouli ruikt
Patchouli ruikt naar vochtige aarde, bosgrond en kelder. Hij heeft een droog houtig facet, een kamferachtig, bijna muntachtig facet dat aan zijn plantenfamilie doet denken, en een donker, zacht facet dat vaak met cacao of pure chocolade wordt vergeleken.
Het is een zeer hardnekkige basisnoot. Hij fixeert vluchtigere grondstoffen en geeft een compositie body. In kleine doses valt hij vaak niet op, en daarom staat hij in zoveel geurpiramides.
In de chypre komt hij samen met bergamot, cistus labdanum en eikenmos. Sinds het gebruik van eikenmos aan regels gebonden is, neemt patchouli daar een nog grotere plaats in. In oosterse parfums ondersteunt hij vanille, amber, harsen en specerijen. In gourmands maakt hij de suiker droger en geeft hij diepte. Hij past ook bij roos, die hij donkerder maakt, en bij vetiver, leer en oud.
Parfums met patchouli uit ons assortiment
Patchouli staat in heel veel geurpiramides van ons assortiment. We kozen parfums waarin zijn rol goed te herkennen is: als hartnoot, als CO2-extract, met cacao, met roos, in een chypre of naast oud. Ze vermelden allemaal patchouli in de geurpiramide op hun productpagina.
Patchouli als hartnoot
Caffè Roma van Zhufu is het enige parfum in ons assortiment dat een patchoulihars vermeldt. Die zit in het hart, met geroosterde hazelnoot, zwarte thee en vanillestokje, na een opening van espresso, Toscaanse sinaasappelschil en saffraan. De basis brengt guaiachout, benzoë, amber en sandelhout samen. Ons artikel over Zhufu stelt het huis voor.
Otimo van Pernoire zet patchouli ook in het hart, met tabak, praline en tonkaboon. Kweepeer, kardemom en rum openen de compositie. Ceder, vanille en osmanthus sluiten haar af. Volgens het huis zorgen ceder en kardemom ervoor dat de suiker niet overheerst. Onze presentatie van Pernoire gaat uitgebreid in op het Zwitserse huis.
CO2-patchouli en patchouliblad
Unicorn Elixir van Aaron Terence Hughes is het enige parfum in ons assortiment dat een met CO2 geëxtraheerde patchouli vermeldt. Het is een attar rond Unicorn Oud, gedoseerd op 10%. De basis zet meerdere CO2-extracten op een rij: patchouli, kaneelschors, kruidnagel, olibanum en nootmuskaat, met elemihars. Zwarte peper en bergamot in de top, oranjebloesem, amber en saffraan in het hart. Onze presentatie van Aaron Terence Hughes vertelt meer over het huis.
Tough Berry van Voice From The Sky noemt patchouliblad in het hart, met aardbei, kumquat, ylang-ylang en osmanthus. Zwarte bes, roze bessen en groene mandarijn openen het parfum. Pomelo, vanille, musk en amber ronden het af. Ons artikel over Voice From The Sky stelt het huis voor.
Patchouli met cacao en chocolade
Forbidden van Aaron Terence Hughes laat de band tussen patchouli en chocolade goed zien. Bergamot en gekonfijte sinaasappel in de top, dan een hart van Bakewell-kers, Turks fruit, chocolade en rum, op een basis van patchouli, tonkaboon, vanille, sandelhout en oud. Het cacaofacet van patchouli verlengt dat van de chocolade.
Adiere van Adi ale Van gaat richting rook. Een Cuba Libre-akkoord, cola en limoen in de top, tabaksabsolue, whisky en leer in het hart. De basis brengt rook, patchouli, vanilleabsolue, tonka, amber, cacao en oud samen. Zie ook onze presentatie van Adi ale Van.
Patchouli en roos
Poet van Zhufu zet patchouli in het hart, tussen zwarte peper en roos, na een top van bergamot, citrus en roze peper. De basis verzamelt amber, musk, eikenmos en vetiver. Roos en patchouli vormen een oud akkoord in de parfumerie, waarin de bloem aan diepte wint.
Yihe in Rosa N°P41 van ChuJian is geïnspireerd op de rozen van het Zomerpaleis in Peking. Oranjebloesem en geranium in de opening, dan een hart van roos, cistus labdanum, jasmijn en ylang-ylang, op een basis van vetiver en patchouli. Ons artikel over ChuJian stelt het huis voor.
Patchouli in chypres
Granada van Widian wordt door het huis omschreven als een kruidige houtige chypre. Bergamot, roze peper, zwarte peper en framboos in de top, roos, jeneverbes, kaneel en ceder in het hart, dan een basis van vetiver, eikenmos, patchouli, labdanum, musk en amber. Onze presentatie van Widian vertelt meer over het huis.
Buddha's Narcissus N°P42 van ChuJian is frisser. Limoen, bergamot, grapefruit en zwarte peper openen op een hart van narcis, lavendel en roos, voor een chypre-basis van patchouli, benzoë en mos.
Patchouli met amber en tabak
Samar van Widian heeft een korte geurpiramide. Bergamot, framboos, kruidnagel en roze peper in de top, jasmijn en osmanthus in het hart, dan alleen patchouli en labdanum in de basis. Het huis omschrijft het als een bloemige oosterse chypre.
Black Cavendish van Tada Parfumeur is geïnspireerd op zwarte Cavendish-tabak die rijpt in rumvaten. Rum, wierook, nootmuskaat en karamel in de top, jasmijn, patchouli en vanille in het hart, dan tabak, sandelhout, kaneel, amber en eikenhout als CO2-extract. Onze presentatie van Tada Parfumeur vertelt meer over de parfumeur.
Patchouli en leer
The Print House van Tada Parfumeur roept een analoge drukkerij op. Koffieabsolue en een inktakkoord in de top, een papierakkoord, wierook en iris in het hart, dan cashmeran, patchouli, iris, musk, leer en eikenmos. De aardse, stoffige kant van patchouli sluit hier aan bij de inkt en het papier.
Gurza van House of Atropa is een creatie uit 2025, gewijd aan het jaar van de Slang. Doerian, champagne en kers openen de compositie. Het hart combineert leer, honing, strobloem en vanille, en de basis brengt oud, patchouli, vetiver en ceder samen. Ons artikel over House of Atropa stelt het huis voor.
Patchouli en oud
Mansa van Pernoire is een eerbetoon aan Mansa Musa, koning van Mali in de veertiende eeuw. Braam, roze peper en iriswortel in de top, oud, roos, amber, zwarte bes en saffraan in het hart, dan patchouli, heliotroop, mos en musk.
Andere composities met patchouli vind je in onze selecties van houtige parfums en oosterse parfums.
Veelgestelde vragen
Waarom heeft patchouli soms een slechte naam?
Hij wordt nog steeds geassocieerd met de pure olie die in de jaren zeventig gedragen werd, sterk gedoseerd en vaak van middelmatige kwaliteit. In een hedendaags parfum is hij meestal beter gedestilleerd, soms gefractioneerd, en gemengd met andere grondstoffen.
Is de patchouli in parfums natuurlijk?
Meestal wel. Er bestaat geen synthetisch molecuul dat hem volledig vervangt. Parfumeurs gebruiken de natuurlijke olie, een van de fracties ervan, een CO2-extract of grondstoffen die ervan zijn afgeleid.
Waarom wordt patchouli met chocolade geassocieerd?
Hij heeft een donker, zacht facet dat vaak met cacao wordt vergeleken. De twee gaan makkelijk samen, zoals in Forbidden of Adiere.
Wat is het verschil tussen patchouli en vetiver?
Vetiver komt van de wortels van een grassoort, patchouli van de bladeren van een plant uit de muntfamilie. Beide zijn aards en houtig. Vetiver is droger, groener en soms rokerig. Patchouli is donkerder, met een kamferachtig facet en een cacaofacet. Ze worden vaak gecombineerd, zoals in Granada.
Is patchouli een herengeur?
Nee. Hij zit in parfums voor iedereen, van bloemige chypres tot gourmands. Het effect hangt meer af van de compositie dan van de noot zelf.
Verder lezen
Patchouli staat tussen de andere grondstoffen in ons dossier De grondstoffen van parfum, samen met oud, sandelhout en vanille. Om een gourmande patchouli, een chypre-patchouli en een patchouli met roos op je eigen huid te vergelijken, zijn de genoemde parfums, afhankelijk van het huis, als staal van 2 ml verkrijgbaar op onze pagina proefflesjes.