Amber is geen grondstof van de parfumeur. Amber is een akkoord, een mengsel dat meestal labdanum, benzoë en vanille samenbrengt. Wanneer een productpagina een ambernoot vermeldt, gaat het om dat mengsel, niet om een plant en niet om een steen.
Wat parfumeurs amber noemen
In een parfumpiramide beschrijft het woord amber een facet: warm, harsachtig, een beetje poederig, met een droge zoetheid. Dat facet komt uit een samenstelling. Labdanum brengt de donkere hars en het leer, benzoë de balsemachtige zachtheid, vanille of vanilline de rondheid. Afhankelijk van de formule voegt de parfumeur styrax, Tolubalsem, tonkabon, patchouli, honing of een synthetisch amberhout toe.
Geen van die grondstoffen heet amber. Het akkoord kreeg die naam naar analogie met de fossiele hars, om de kleur en om de warmte. De Franse indelingen van de olfactorische families voeren deze parfums als amberparfums, die de handel nog oosters noemt. In onze winkel staan ze in de oosterse collectie.
Synthetische vanilline heeft veel voor dit akkoord betekend. Wilhelm Haarmann en Ferdinand Tiemann verkregen het in 1874 uit coniferine, een stof uit het sap van naaldbomen, en de industriële productie begon het jaar daarop in Holzminden. De zoetheid van vanille werd zo een betaalbare grondstof op het palet. De grote amberparfums van de twintigste eeuw, met Shalimar van Guerlain uit 1925 vooraan, leunen op deze harsen en op die vanille.
Labdanum, de ruggengraat van het akkoord
Labdanum is een zeer kleverige, bijna zwarte oleoresine van de cistusroos. De soort die in de parfumerie wordt gebruikt is Cistus ladanifer, een struik uit het westelijke Middellandse Zeegebied: Spanje, Portugal en Marokko. De zomerhitte laat de hars op de bladeren en de stengels uittreden.
De oogst liep vroeger via de kudden. De hars bleef in de vacht van de geiten die van de cistusstruiken aten, en werd er daarna uitgekamd. De huidige methode is directer: de takken worden in bundels gesneden, gekookt om de gom los te maken en vervolgens met oplosmiddel behandeld. Daaruit komt een resinoïde, donker en rokerig, of een absolue, met alcohol gewassen om de wassen te verwijderen.
Apart geroken doet labdanum denken aan leer, droge tabak, honing en hars. Het houdt zeer lang stand op een teststrookje, en nog langer op de huid. Het is ook een pijler van de chypre, waar het mos en bergamot antwoordt. In een amberparfum levert het de diepte en de houdbaarheid; zonder labdanum blijft van het akkoord alleen vanille over.
Benzoë, het zoete deel
Benzoë is de hars van twee bomen uit het geslacht Styrax. Siam-benzoë komt van Styrax tonkinensis, vooral geoogst in Laos, in bergbossen. Ze is licht en zacht en bevat vanilline, wat haar facet van balsemachtige vanille verklaart. Sumatra-benzoë, van Styrax benzoin, is donkerder en scherper: hier overheersen esters van kaneelzuur, met minder vanilline. De parfumerie geeft meestal de voorkeur aan de eerste.
De oogst gebeurt door inkepingen in de bast. De sneden worden in de lente en de zomer gezet, de gom wordt de winter daarna ingezameld. Daarna wordt ze in een oplosmiddel opgelost tot de resinoïde die in de formules gaat. Benzoë telt zowel om haar geur als om haar rol als fixeermiddel: ze vertraagt het verdampen van de grondstoffen om haar heen.
Amber, ambergris en barnsteen
Drie verwante woorden staan voor drie verschillende dingen.
- Amber in de parfumerie is het akkoord dat hierboven staat, gebouwd met harsen, vanille en houtsoorten.
- Ambergris, ook grijze amber genoemd, is een concretie uit de darm van de potvis, die in zee belandt en daar door zout water en zon hard wordt. Ze ruikt zout, dierlijk en mineraal, zonder iets van de zoetheid van het amberakkoord. De potvis is een beschermde soort en de meeste huizen werken met vervangende moleculen. De bekendste is Ambroxan, sinds 1950 halfsynthetisch gemaakt uit het sclareol van scharlei.
- Barnsteen, of succiniet, is gefossiliseerde hars van naaldbomen, het materiaal van sieraden. Het levert in de parfumerie geen gangbare geurstof.
Op een productpagina beloven amber en ambergris dus niet hetzelfde. Het eerste staat voor harsachtige warmte, het tweede voor een zout en droog facet. Sommige parfums vermelden beide.
Waarom een amberparfum lang blijft
De grondstoffen van dit akkoord zijn zwaar en nauwelijks vluchtig. Harsen, balsems en absolues verdampen langzaam en houden de lichtere noten erboven tegen. Een amberparfum behoudt zijn geur uren lang, vaak 8 tot 12 h op de huid, en wordt daarbij eenvoudiger. Ons artikel over de parfumpiramide legt dit verdampen in lagen uit.
De concentratie versterkt het effect. Een extrait bevat meer parfumolie dan een eau de parfum, en de basis weegt er zwaarder: onze gids over de concentraties legt het verschil uit. De huid telt ook mee. Een vette huid houdt deze harsen beter vast dan een droge huid, die ze sneller laat gaan.
Er is een keerzijde. Een rijk amberparfum kan zwaar worden in volle hitte, op een gesloten kantoor of aan een restauranttafel. Eén verstuiving is vaak genoeg, en kleding houdt het spoor dagen vast.
Zes amberparfums uit de catalogus
De parfums hieronder vermelden amber, benzoë of labdanum in de piramide op hun pagina.
Het volledige amberakkoord
Fuckboy, van Aaron Terence Hughes, staat als gourmand amber te boek. Amber vult het hart alleen, en de basis brengt tonkabon, honing, patchouli, benzoë en vanille samen: alle drie de onderdelen van het akkoord zijn er, met honing die het labdanum verlengt. De citrustop van citroen, bergamot, bloedmandarijn en pepermunt voorkomt een jameffect. Extrait op 35 %, opgegeven houdbaarheid 10 h en meer. Het huis draagt men met één of twee verstuivingen, zoals onze presentatie van Aaron Terence Hughes uitlegt.
Benzoë in een gourmand
Caffè Roma, van Zhufu, legt benzoë, amber, guajakhout en sandelhout in de basis, onder espresso, Toscaanse sinaasappelschil en saffraan. Het hart voegt geroosterde hazelnoot, patchoulihars, zwarte thee en vanillestokje toe. Een goed voorbeeld van benzoë als fixeermiddel: koffie, een vluchtige grondstof, blijft lang leesbaar. Extrait op 25 %. Het Chinese huis komt aan bod in ons artikel over Zhufu.
Harsen zonder zoet
Whore Blue, van hetzelfde huis, laat de andere richting zien. De basis verbindt patchouli, benzoë, vetiver, vanille, tonkabon en witte muskus, terwijl de top van bergamot, elemihars en nootmuskaat en het tabakshart het geheel richting droog trekken. De pagina noemt het een houtachtig tabaksgeoriënteerd parfum, met een houdbaarheid van 12 h en meer. Een amberparfum hoeft niet zoet te zijn.
Amber met oud
Oud verenigt beide registers. Amber verschijnt in het hart met dadel en framboos, en daarna stapelt de basis Thaise oud, Birmaanse oud, benzoë, patchouli, sandelhout, vanille en ambergris. De twee ambers staan dus naast elkaar, de harsachtige en de zoute. Ons artikel over oud legt uit hoe die grondstof ontstaat en waarom ze zo duur is.
Amber en tabak
Black Cavendish, van Tada Parfumeur, zet amber in de basis met tabak, sandelhout en kaneel, na een top van rum, wierook, nootmuskaat en karamel. De naam verwijst naar een gezoete pijptabak. Het amberakkoord vormt hier de schakel tussen het rokerige blad en de vanille van het hart. Het Thaise huis heeft zijn eigen presentatie op de blog.
Een lichtere amber
Kayos zet amber in het hart, met tonkabon, blauwe framboos en pruim, onder een top van citroen, zoete sinaasappel, mandarijn en roze grapefruit. De basis blijft licht: sandelhout, vanille, nootmuskaat. Het bewijs dat een amberparfum helder kan blijven, zonder het gewicht van de grote oosterse parfums.
Andere composities in dit register staan in de gourmandcollectie, waar harsen de dessertnoten kruisen.
Veelgestelde vragen
Is amber een natuurlijke grondstof?
Nee, want er bestaat geen grondstof met de naam amber. Het akkoord wordt gebouwd met natuurlijke grondstoffen, labdanum en benzoë op de eerste plaats, en bijna altijd met synthetische vanilline. De verhouding tussen beide verschilt per huis.
Wat is het verschil tussen een amberparfum en een oosters parfum?
Zo goed als niets. Beide woorden benoemen dezelfde olfactorische familie. De Franse vakindelingen gebruiken amber, de handel gaf lang de voorkeur aan oosters. Sommige pagina's noemen een subfamilie, amber vanille, amber hout of amber kruidig, die meer zegt dan de algemene term.
Kun je een amberparfum in de zomer dragen?
Ja, op voorwaarde dat u de dosis verlaagt en een formule met een frisse top kiest, zoals Kayos of Fuckboy. Amberparfums met veel harsen en vanille passen beter bij de koude seizoenen, waar lichaamswarmte ze zonder overdaad verspreidt.
Hoe herkent u een amberparfum op een productpagina?
Zoek naar labdanum, cistusroos, benzoë, styrax, Tolubalsem, amberhout of het woord amber in de basisnoten. De familie op de pagina zegt de rest. De meters voor sillage en houdbaarheid bij elk parfum in de winkel helpen de intensiteit in te schatten.
Wordt ambergris vandaag nog gebruikt?
Zeer zelden, en in de industriële parfumerie nooit. Vermeldingen van ambergris in een piramide verwijzen meestal naar Ambroxan of een andere vervangende molecule. Enkele onafhankelijke parfumeurs werken met ambergris die op stranden is gevonden, in landen waar de wet dat toestaat.
Verder lezen
Amber hoort bij de andere grondstoffen in ons dossier De grondstoffen van het parfum. Wie een gourmand amber, een droge amber en een houtachtige amber op de eigen huid wil vergelijken voordat hij een flacon koopt, vindt elk genoemd parfum als staal van 2 ml.