Oud is het harsrijke hout van bepaalde Aziatische bomen uit het geslacht Aquilaria, ook agarhout genoemd. De hars ontstaat pas nadat de boom gewond is geraakt, vaak gevolgd door een infectie. Daardoor is oud zeldzaam en duur. In de parfumerie gebruikt men gedistilleerde olie of, veel vaker, een nagebouwd akkoord.
Hout dat ontstaat uit een wond
Aquilaria-bomen groeien in de tropische bossen van Azië, van India tot Zuidoost-Azië. Gezond hout is licht van kleur, licht van gewicht en heeft geen waarde voor de parfumerie. Dat verandert zodra de stam beschadigd raakt: een afgebroken tak, insectenvraat, een snee. In de wond nestelen zich vaak schimmels. Om zich te verdedigen maakt de boom een aromatische hars aan die het hout rond de aangetaste plek doordrenkt.
Dat proces duurt jaren. Het hout met hars wordt donker, zwaar en geurig. Dat hout heet oud, agarwood in het Engels, of agarhout. Botanisch onderzoek laat zien dat een wond alleen niet altijd volstaat. Sluit de boom de wond af met nieuw hout, dan stopt de harsvorming. In het wild maakt maar een minderheid van de bomen hars aan, en van buitenaf kun je niet zien of een stam die bevat.
Die zeldzaamheid verklaart de prijs. Ze verklaart ook de roofbouw op wilde bomen, die vaak lukraak worden gekapt in de hoop er hars in te vinden.
Zeldzaamheid, plantages en CITES-bescherming
CITES, het verdrag dat de internationale handel in bedreigde soorten regelt, plaatste Aquilaria malaccensis in de jaren negentig als eerste op Bijlage II. In 2004 werden alle soorten uit de geslachten Aquilaria en Gyrinops, het andere geslacht dat agarhout levert, aan die bijlage toegevoegd. De opname ging in januari 2005 in.
Bijlage II verbiedt de handel niet. Ze legt er regels op. Voor de export van hout, houtsnippers of olie is een vergunning nodig van het land van herkomst. Die vergunning bevestigt dat de oogst het voortbestaan van de soort niet in gevaar brengt.
Om aan de vraag te voldoen zijn er in Zuidoost-Azië Aquilaria-plantages ontstaan. Kwekers wekken daar de harsvorming op door de bomen bewust te verwonden, soms door er schimmels in te brengen. Een groeiend deel van het verkochte agarhout komt van die plantages. Oude, wilde oud blijft zeldzamer en veel duurder.
Gedistilleerde olie of synthetisch akkoord
Oudolie wordt gewonnen door distillatie. De harsrijke houtsnippers worden vermalen, vaak een aantal dagen in water geweekt en daarna gedistilleerd. De opbrengst is laag. Je hebt veel hout nodig voor een beetje olie, en dat maakt het tot een van de duurste grondstoffen van het palet.
De meeste parfums met het woord oud op het etiket bevatten er geen of heel weinig van. Parfumeurs bouwen het effect na met een akkoord: houtige, leerachtige, rokerige en dierlijke moleculen die samen agarhout oproepen. Daar zijn praktische redenen voor. Natuurlijke olie is duur, verschilt van partij tot partij en valt onder strenge controle. Een akkoord is stabiel, reproduceerbaar en makkelijker te doseren.
Een goed opgebouwd akkoord heeft eigen kwaliteiten. Het levert een schone, gladde oud op die veel mensen makkelijker dragen dan de ruwe olie. Natuurlijke oud heeft daarentegen ruwe kantjes die geen akkoord helemaal weergeeft. Beide benaderingen bestaan naast elkaar, soms in dezelfde formule. Een productpagina die de herkomst of het aandeel oud vermeldt, geeft nuttige informatie. Over de uiteindelijke kwaliteit zegt die niet alles.
Hoe ruikt oud echt?
Wie oud nog nooit los heeft geroken, wordt vaak verrast. Pure olie heeft dierlijke facetten, met leer, rook en een toets van gedroogd fruit. De basis is houtig en harsig. Het is een complexe grondstof die zich urenlang op de huid ontwikkelt.
De herkomst speelt mee. Oud uit Thailand, vaak van Aquilaria crassna, wordt meestal omschreven als minder dierlijk dan oud van elders, met een fruitig facet. De productpagina van Oud van Aaron Terence Hughes zet zo een harsige Thaise oud tegenover een leerachtige oud uit Birma. Zulke omschrijvingen zijn tendensen. De kwaliteit van het hout, de leeftijd van de hars en de distillatiemethode veranderen het resultaat sterk.
In parfums wordt oud heel vaak gecombineerd met roos en saffraan. Dat is het klassieke akkoord van de parfumerie uit het Midden-Oosten, dat de westerse parfumerie op grote schaal heeft overgenomen. Je vindt oud ook naast leer, tabak, donker fruit of vanille, die de dierlijke kant verzachten.
Oudparfums uit ons assortiment
De parfums hieronder vermelden oud in de geurpiramide op hun productpagina. Een aantal noemt ook de herkomst, zodat je kunt vergelijken.
Twee herkomsten in één flacon
Oud van Aaron Terence Hughes combineert Thaise en Birmese oud in de basisnoten, met benzoë, patchoeli, sandelhout, vanille en ambergrijs. In de topnoten zitten roos en zoete sinaasappel, in de hartnoten dadel, framboos en amber. Volgens de productpagina is het een extrait van 35 % waaraan 5 % oud is toegevoegd. Dadel en framboos sluiten aan bij het fruitige facet dat vaak aan Thaise oud wordt toegeschreven. Zoals alles van dit huis doseer je hem met een of twee sprays. Onze kennismaking met Aaron Terence Hughes legt uit waarom.
Oud uit Thailand
Oud Noir van hetzelfde huis is eenvoudiger. Kaneel en saffraan in de topnoten, pruim en amaretto in het hart, daarna oud uit Thailand, benzoë en vanille. Door de korte piramide blijft de oud goed herkenbaar, afgerond door fruit en harsen.
Bij MysNyx gaat Home Town N°Lon-02 nog verder in geografische precisie. De basis combineert oud uit Nakhon Si Thammarat en uit Trat, twee regio's in Thailand, onder topnoten van guaveblad en een hart van boomjasmijn. Onze kennismaking met MysNyx beschrijft hem als zachter dan Film Noir, het andere oudextract van het huis. De beschikbaarheid hangt af van de leveringen.
Oud uit Birma
Tabac van Aaron Terence Hughes opent met tabaksblad. Het hart brengt vanille-absolue uit Madagaskar, tabak en Turkse roos samen, de basis Birmese oud, cederhout en ambergrijs. Tabak en oud delen een droog, rokerig register dat de vanille verzacht. Bij MysNyx legt Film Noir N°Lon-01 ook Birmese oud in de basis, met castoreum, onder tuberoos en een hart van leer.
Oud met roos en saffraan
Mansa van Pernoire is een schoolvoorbeeld van de klassieke combinatie. Braam, roze peper en iriswortel in de topnoten, dan oud, roos, amber, zwarte bes en saffraan, op patchoeli, heliotroop, mos en musk. Zwarte bes en braam zorgen voor een fruitige start. Onze kennismaking met Pernoire noemt hem de toegankelijkste oud van het huis. Hij was in 2023 finalist bij de Art and Olfaction Awards.
Oud met leer
Oudian van dezelfde parfumeur, Andreas Wilhelm, kiest de andere kant. Durian, saffraan, tropisch fruit en Sichuanpeper in de topnoten, labdanum van cistusroos en olibanum in het hart, daarna oud, leer en vetiver. De basis zet het leerachtige, droge facet van oud voorop. Met 30 % extrait is dit de krachtigste geur van het huis.
Oud als hartnoot
Baniyas van Widian gebruikt oud ingetogener. De oud verschijnt in het hart, met geranium en cederhout, na aromatische topnoten van bergamot, bijvoet en lavendel. De basis brengt patchoeli, sandelhout, vetiver en evernyl samen. Hier geeft oud diepte aan een aromatische geur zonder alle ruimte in te nemen. Het huis uit Abu Dhabi stellen we uitgebreid voor in ons artikel over Widian.
Meer composities met oud vind je in onze oosterse collectie. Wil je deze familie naast de andere plaatsen, lees dan onze gids over de acht geurfamilies.
Veelgestelde vragen
Is oud hetzelfde als agarhout?
Ja. Agarhout, agarwood, aloëhout en oud zijn namen voor hetzelfde harsrijke hout van Aquilaria. Het woord oud komt uit het Arabisch. In de parfumerie staat het zowel voor de natuurlijke grondstof als voor het akkoord dat ernaar verwijst.
Waarom is oud zo duur?
De hars ontstaat alleen in gewonde bomen, na een aantal jaren, en lang niet elke boom maakt hem aan. Voor de distillatie is veel hout nodig voor weinig olie. Daarnaast valt de handel sinds 2005 voor alle soorten onder CITES.
Zit er echte oud in een oudparfum?
Niet altijd. De meeste parfums met die naam gebruiken een nagebouwd akkoord, soms aangevuld met wat natuurlijke olie. Vermeldt een productpagina een herkomst of een percentage oud, dan is dat nuttige informatie. Op zich garandeert die het resultaat op de huid niet.
Kun je oud overdag dragen?
Ja, als je goed doseert. Een parfum waarin de oud in het hart blijft, zoals Baniyas, draag je overdag zonder moeite. Voor extraits met veel oud volstaat één spray, zeker binnenshuis.
Is oud een herengeur?
Nee. In het Midden-Oosten dragen zowel mannen als vrouwen oud. Alle parfums in dit artikel worden als unisex gepresenteerd. Of je de dierlijke of rokerige kant mooi vindt, is een kwestie van smaak, niet van gender.
Verder lezen
Oud staat tussen de andere grondstoffen in ons dossier De grondstoffen van parfum. Om een Thaise oud, een Birmese oud en een zachter akkoord op je eigen huid te vergelijken, is elk genoemd parfum als staal van 2 ml verkrijgbaar op onze pagina proefflesjes.