Oud to żywiczne drewno niektórych azjatyckich drzew z rodzaju Aquilaria, nazywane też drewnem agarowym. Żywica powstaje dopiero wtedy, gdy drzewo zostanie zranione, a rana często ulega zakażeniu. Dlatego oud jest rzadki i drogi. W perfumiarstwie używa się destylowanego olejku albo, znacznie częściej, odtworzonego akordu.
Drewno, które rodzi się z rany
Drzewa Aquilaria rosną w lasach tropikalnych Azji, od Indii po Azję Południowo-Wschodnią. Ich zdrowe drewno jest jasne, lekkie i nie ma zastosowania w perfumiarstwie. Wszystko zmienia się, gdy pień zostanie uszkodzony przez złamaną gałąź, owady albo nacięcie. W ranie często osiedlają się grzyby. W obronie drzewo wytwarza aromatyczną żywicę, która nasącza drewno wokół uszkodzonego miejsca.
Ten proces trwa latami. Drewno nasycone żywicą staje się ciemne, gęste i pachnące. To właśnie ono nazywa się oud, po angielsku agarwood, czyli drewno agarowe. Badania botaniczne pokazują, że sama rana nie zawsze wystarcza. Jeśli drzewo zarośnie ją nowym drewnem, żywica przestaje się tworzyć. W naturze wytwarza ją tylko mniejszość drzew, a z zewnątrz nie da się ocenić, czy dany pień ją zawiera.
Ta rzadkość tłumaczy cenę. Tłumaczy też nadmierną eksploatację dzikich drzew, często ścinanych na chybił trafił w nadziei, że znajdzie się w nich żywica.
Rzadkość, plantacje i ochrona CITES
CITES, konwencja regulująca międzynarodowy handel zagrożonymi gatunkami, w latach 90. wpisała najpierw Aquilaria malaccensis do Załącznika II. W 2004 roku dołączono do niego wszystkie gatunki z rodzajów Aquilaria i Gyrinops, czyli drugiego rodzaju dającego drewno agarowe. Wpis wszedł w życie w styczniu 2005 roku.
Załącznik II nie zakazuje handlu. Nakłada na niego zasady. Eksport drewna, wiórów lub olejku wymaga zezwolenia wydanego przez kraj pochodzenia. Zezwolenie potwierdza, że pozyskanie surowca nie zagraża przetrwaniu gatunku.
Aby zaspokoić popyt, w Azji Południowo-Wschodniej powstały plantacje Aquilaria. Producenci wywołują tam tworzenie się żywicy, celowo raniąc drzewa, czasem wprowadzając do nich grzyby. Coraz większa część sprzedawanego drewna agarowego pochodzi z tych plantacji. Stary, dziki oud pozostaje rzadszy i dużo droższy.
Olejek destylowany czy akord syntetyczny
Olejek oud uzyskuje się przez destylację. Żywiczne wióry drewna się rozdrabnia, często moczy przez kilka dni w wodzie, a potem destyluje. Wydajność jest niska. Z dużej ilości drewna powstaje niewiele olejku, przez co jest to jeden z najdroższych surowców w palecie perfumiarza.
Większość perfum z nazwą oud zawiera go niewiele albo wcale. Perfumiarze odtwarzają jego efekt za pomocą akordu, czyli zestawu drzewnych, skórzanych, dymnych i zwierzęcych cząsteczek, które razem przywołują drewno agarowe. Ma to praktyczne powody. Naturalny olejek jest drogi, różni się w zależności od partii i podlega kontroli w obrocie. Akord jest stabilny, powtarzalny i łatwiejszy do dozowania.
Dobrze zbudowany akord ma własne zalety. Daje czysty, gładki oud, który wiele osób nosi łatwiej niż surowy olejek. Z kolei naturalny oud ma chropowatości, których żaden akord w pełni nie oddaje. Oba podejścia współistnieją, czasem w tej samej formule. Opis produktu, który podaje pochodzenie oudu lub jego udział, to przydatna wskazówka. Nie mówi jednak wszystkiego o końcowej jakości.
Jak naprawdę pachnie oud
Kto nigdy nie wąchał samego oudu, zwykle jest zaskoczony. Czysty olejek ma zwierzęce akcenty, ze skórą, dymem i nutą suszonych owoców. Baza jest drzewna i żywiczna. To złożony surowiec, który zmienia się na skórze przez wiele godzin.
Pochodzenie ma znaczenie. Oud z Tajlandii, często pozyskiwany z Aquilaria crassna, bywa opisywany jako mniej zwierzęcy niż oud z innych regionów, z owocowym akcentem. Opis zapachu Oud marki Aaron Terence Hughes zestawia więc żywiczny oud tajlandzki ze skórzanym oudem z Birmy. Takie opisy to jedynie tendencje. Jakość drewna, wiek żywicy i metoda destylacji mocno wpływają na efekt.
W perfumach oud bardzo często łączy się z różą i szafranem. To klasyczny akord perfumiarstwa Bliskiego Wschodu, który perfumiarstwo zachodnie szeroko przejęło. Oud pojawia się też ze skórą, tytoniem, ciemnymi owocami lub wanilią, które łagodzą jego zwierzęcy charakter.
Perfumy z oudem w naszej ofercie
Poniższe perfumy wymieniają oud w piramidzie zapachowej podanej w opisie produktu. Kilka z nich określa też jego pochodzenie, co ułatwia porównanie.
Dwa pochodzenia w jednym flakonie
Oud marki Aaron Terence Hughes łączy w nutach bazy oud tajlandzki i birmański z benzoesem, paczulą, drzewem sandałowym, wanilią i ambrą. W nutach głowy są róża i słodka pomarańcza, w nutach serca daktyl, malina i ambra. Według opisu to extrait o stężeniu 35 %, do którego dodano 5 % oudu. Daktyl i malina pasują do owocowego akcentu, który często przypisuje się oudom z Tajlandii. Jak wszystkie zapachy tej marki dozuje się go jednym lub dwoma psiknięciami. Nasza prezentacja marki Aaron Terence Hughes wyjaśnia, skąd to wynika.
Oud z Tajlandii
Oud Noir tej samej marki jest prostszy. Cynamon i szafran w nutach głowy, śliwka i amaretto w sercu, potem oud z Tajlandii, benzoes i wanilia. Krótka piramida sprawia, że oud jest dobrze czytelny, zaokrąglony przez owoce i żywice.
W ofercie MysNyx Home Town N°Lon-02 idzie jeszcze dalej w geograficznej precyzji. Jego baza łączy oud z Nakhon Si Thammarat i z Trat, dwóch regionów Tajlandii, pod nutą głowy z liścia guawy i sercem z jaśminu drzewiastego. Nasza prezentacja marki MysNyx opisuje go jako łagodniejszy od Film Noir, drugiego ekstraktu z oudem w tej marce. Dostępność zależy od dostaw.
Oud z Birmy
Tabac marki Aaron Terence Hughes otwiera się liściem tytoniu. Serce łączy absolut wanilii z Madagaskaru, tytoń i różę turecką, a baza oud birmański, drewno cedrowe i ambrę. Tytoń i oud mają wspólny suchy, dymny charakter, który wanilia łagodzi. W ofercie MysNyx Film Noir N°Lon-01 również umieszcza oud birmański w bazie, razem z kastoreum, pod tuberozą i skórzanym sercem.
Oud z różą i szafranem
Mansa marki Pernoire dobrze pokazuje to klasyczne połączenie. Jeżyna, różowy pieprz i korzeń irysa w nutach głowy, potem oud, róża, ambra, czarna porzeczka i szafran, na paczuli, heliotropie, mchu i piżmie. Czarna porzeczka i jeżyna dają owocowe otwarcie. Nasza prezentacja marki Pernoire przedstawia go jako najbardziej przystępny oud w jej ofercie. W 2023 roku był finalistą Art and Olfaction Awards.
Oud ze skórą
Oudian tego samego perfumiarza, Andreasa Wilhelma, idzie w przeciwną stronę. Durian, szafran, owoce tropikalne i pieprz syczuański w nutach głowy, labdanum z czystka i olibanum w sercu, potem oud, skóra i wetyweria. Baza wysuwa na pierwszy plan skórzany, suchy charakter oudu. Jako extrait o stężeniu 30 % jest najmocniejszym zapachem marki.
Oud w nucie serca
Baniyas marki Widian używa oudu dyskretniej. Oud pojawia się w sercu, z geranium i drewnem cedrowym, po aromatycznych nutach głowy z bergamotki, bylicy i lawendy. Baza łączy paczulę, drzewo sandałowe, wetywerię i evernyl. Tutaj oud dodaje głębi aromatycznemu zapachowi i nie zajmuje całej przestrzeni. Markę z Abu Zabi szczegółowo opisujemy w artykule o Widian.
Inne kompozycje z oudem znajdziesz w naszej kolekcji orientalnej. Aby umiejscowić tę rodzinę wśród pozostałych, zajrzyj do naszego przewodnika po ośmiu rodzinach zapachowych.
Najczęściej zadawane pytania
Czy oud to to samo co drewno agarowe?
Tak. Drewno agarowe, agarwood, drewno aloesowe i oud to nazwy tego samego żywicznego drewna Aquilaria. Słowo oud pochodzi z arabskiego. W perfumiarstwie oznacza zarówno naturalny surowiec, jak i akord, który go przywołuje.
Dlaczego oud jest taki drogi?
Żywica tworzy się tylko w zranionych drzewach, po kilku latach, i to nie we wszystkich. Destylacja wymaga dużo drewna, a daje mało olejku. Do tego od 2005 roku handel wszystkimi gatunkami podlega przepisom CITES.
Czy perfumy z oudem zawierają prawdziwy oud?
Niekoniecznie. Większość perfum z tą nazwą korzysta z odtworzonego akordu, czasem uzupełnionego odrobiną naturalnego olejku. Jeśli opis podaje pochodzenie albo procent oudu, warto wziąć to pod uwagę. Sama ta informacja nie gwarantuje jednak efektu na skórze.
Czy oud można nosić w ciągu dnia?
Tak, pod warunkiem rozsądnego dozowania. Zapach, w którym oud pozostaje w sercu, jak Baniyas, łatwo nosić w dzień. Przy ekstraktach z dużą ilością oudu wystarczy jedno psiknięcie, zwłaszcza w pomieszczeniu.
Czy oud to zapach męski?
Nie. Na Bliskim Wschodzie noszą go zarówno mężczyźni, jak i kobiety. Wszystkie wymienione tu perfumy są przedstawiane jako uniseks. Zwierzęcy czy dymny charakter podoba się lub nie w zależności od gustu, a nie od płci.
Więcej na ten temat
Oud zajmuje swoje miejsce wśród innych surowców opisanych w naszym dossier Surowce perfumiarskie. Aby porównać na własnej skórze oud tajlandzki, oud birmański i łagodniejszy akord, każdy z wymienionych zapachów możesz zamówić jako próbkę 2 ml na naszej stronie z próbkami.