Saffraan bestaat uit de gedroogde stempels van een bloem, de saffraankrokus (Crocus sativus). Elke bloem draagt er maar drie, die met de hand worden geplukt. Daardoor is saffraan, naar gewicht, de duurste specerij ter wereld. De geur, die vooral van safranal komt, is droog, honingachtig en licht leerachtig. In de parfumerie wordt de saffraannoot bijna altijd nagebouwd met synthetische moleculen. Natuurlijke saffraan, als absolue of als CO2-extract, blijft zeldzaam.
Een herfstkrokus met drie stempels
De saffraankrokus hoort, net als de iris, bij de lisfamilie. Hij bloeit in de herfst. Elke knol geeft een paar lila bloemen, en in het midden van elke bloem splitst de stamper zich in drie rode draden. Dat zijn de stempels, het enige deel dat wordt gebruikt.
De plant is steriel. Hij vormt geen kiemkrachtig zaad en vermeerdert zich alleen via zijn knollen, die telers opgraven, splitsen en opnieuw planten. Zo wordt saffraan al sinds de oudheid geteeld. De fresco's van Akrotiri, op het eiland Santorini, tonen al in de bronstijd vrouwen die saffraan plukken.
Het woord saffraan komt van het Arabische za'farān. Lange tijd diende de specerij ook als verfstof en als geneesmiddel.
Een oogst met de hand
De bloei is kort. Op één perceel duurt hij maar een paar weken, en elke bloem moet worden geplukt op de dag dat ze opengaat, liefst vroeg in de ochtend. Bijna overal wordt met de hand geplukt.
Zijn de bloemen verzameld, dan moeten de stempels één voor één worden losgemaakt, ook met de hand. Dat werk heet pellen. Daarna worden de stempels gedroogd, boven een zacht vuur, in de oven of aan de lucht, afhankelijk van de streek. Ze verliezen daarbij het grootste deel van hun gewicht.
Voor een kilo gedroogde saffraan zijn meer dan honderdduizend bloemen nodig. Saffraan wordt dan ook per gram verkocht. Die prijs trekt ook fraude aan: saffraan vermengd met andere delen van de bloem, versneden met saffloer of kurkuma, of gekleurd om roder te lijken.
Iran, Spanje, Kasjmir: de herkomst
Iran produceert verreweg het grootste deel van de saffraan ter wereld, vooral in de provincie Khorasan, in het noordoosten van het land. Iraanse saffraan wordt in verschillende kwaliteiten verkocht, genoemd naar de manier waarop de draden zijn gesneden. Sargol bijvoorbeeld houdt alleen het rode deel van de stempel over.
Spanje teelt saffraan sinds de Arabische tijd. De bekendste streek is La Mancha, waarvan de saffraan een beschermde oorsprongsbenaming heeft. De draden worden daar traditioneel boven de warmte van een zacht vuur gedroogd, wat ze een licht geroosterde geur geeft.
In Kasjmir, in India, groeit saffraan op de hoogvlakten van Pampore, bij Srinagar. Hij staat bekend om zijn lange, donkerrode stempels en heeft in India een geografische aanduiding. De productie blijft klein.
Afghanistan, Marokko, Griekenland en Italië produceren kleinere hoeveelheden. Frankrijk teelde er vroeger veel van, vooral in de Gâtinais, voordat de teelt bijna verdween.
Crocine, picrocrocine, safranal
Drie families moleculen maken de saffraan. Crocine geeft hem zijn kleur: een paar draadjes volstaan om een gerecht goudgeel te kleuren. Picrocrocine draagt zijn bitterheid. Safranal draagt het grootste deel van zijn geur.
Safranal ontstaat vooral tijdens het drogen, uit picrocrocine. Een verse stempel ruikt veel minder dan een gedroogde, en daarom is het drogen zo belangrijk.
Saffraan in parfum: zeldzaam als natuurproduct, gangbaar als synthese
Natuurlijke saffraan bestaat in de parfumerie als absolue en als CO2-extract. Extractie met superkritisch CO2 past goed bij zo'n kwetsbare grondstof, omdat ze de geur vangt zonder hem te verhitten. We beschrijven dit procedé in ons artikel over hoe parfumgrondstoffen worden gewonnen. De opbrengst is laag en de uitgangsstof kost al de prijs van de specerij. Deze extracten blijven dus zeldzaam in formules.
De meeste saffraannoten berusten op synthese. Safranal kan in het laboratorium worden gemaakt, en er zijn andere moleculen ontwikkeld om het effect van saffraan na te bootsen. De bekendste is Safraleine, ontwikkeld door Givaudan, dat een saffraanfacet combineert met een leerfacet. In een piramide staat het woord saffraan dus voor een geur. De productpagina zegt niet of die van de specerij zelf komt.
Hoe saffraan ruikt
Saffraan ruikt droog. De eerste indruk is warm en wat bitter, met een facet van hooi en honing.
Hij heeft ook een leerachtig facet, wat zijn plaats in veel leerakkoorden verklaart. Ons artikel over leer in parfum laat zien hoe dat akkoord wordt opgebouwd. Afhankelijk van de dosering vind je er ook een metaalachtige, bijna bloedachtige noot in, en een jodium- of medicinale toets. Door die facetten is saffraan moeilijk alleen te dragen. Je komt hem zelden zonder gezelschap tegen.
In piramides staat saffraan meestal in de topnoot, waar hij een kruidige opening geeft. Sommige parfums plaatsen hem in het hart of de basis.
Saffraan, roos, oud en leer: de grote akkoorden
Het bekendste akkoord verbindt saffraan met roos en oud. Het komt uit de parfumerie van het Midden-Oosten, waar deze grondstoffen al lang samen voorkomen in attars en geurende oliën. De westerse parfumerie heeft het sinds de jaren 2000 op grote schaal overgenomen. Saffraan vormt de schakel: zijn honingachtige facet verlengt de roos, zijn leerachtige facet sluit aan bij de oud. Onze artikelen over oud en over roos stellen de twee andere grondstoffen voor.
Het tweede grote akkoord brengt saffraan en leer samen. Saffraan geeft het leer een gouden glans en maakt een strakker leer mogelijk, minder rokerig dan dat van berkenteer.
Saffraan gaat ook samen met kaneel, kardemom, amber, vanille en tabak, en minder vaak met thee.
Saffraanparfums uit ons assortiment
Alle onderstaande parfums noemen saffraan in de piramide op hun productpagina. Bij de meeste staat hij in de top of het hart, naast andere specerijen, roos, leer of een gourmandnoot.
Saffraan op de voorgrond
White, van Kanchaveli, telt vijf noten. Bergamot, sinaasappelschil en vanille in de top, saffraan alleen in het hart, leer in de basis. Volgens de productpagina neemt het akkoord van saffraan en leer na ongeveer twee uur het over van de vanille. Onze voorstelling van Bidzina Kanchaveli vertelt over het atelier.
Saffraan, roos en oud
Onyx, van Aaron Terence Hughes, brengt de drie grondstoffen van het klassieke akkoord samen. Rozenabsolue in de top, saffraan in het hart met framboos en zwarte bes, dan een basis met een oud van 5 %, met truffel, musk, civetabsolue, patchoeli en vanilleabsolue. Onze voorstelling van Aaron Terence Hughes legt de concentratie van het huis uit.
Saffraan met roos en honing
Melos, van Pernoire, zet het honingachtige facet van saffraan op de voorgrond. Het hart verbindt roos, Nijlhoning, saffraan, hazelnoot en gebakken appel, na een opening van rozenthee, druif, grapefruit en zwarte bes. De basis brengt melk, musk, amber en patchoeli samen. In de piramide staat geen leernoot: saffraan staat hier naast honing en roos. Onze voorstelling van Pernoire beschrijft het Zwitserse huis.
Amberachtige, kruidige saffraan
Sahara, van Widian, opent met saffraan, sinaasappel en elemi. Een hart van roos en oranjebloesem leidt naar een basis van amber, musk, ceder en vanille. De productpagina rekent het tot de kruidige houtige oriëntaalse geuren en vermeldt dat Jean-Claude Astier het componeerde. De sinaasappel geeft de saffraan een helderdere opening. Het huis stellen we voor in ons artikel over Widian.
Bij Aaron Terence Hughes zet Noir saffraan tussen andere specerijen in de top: zwarte peper, nootmuskaat en kardemom, met neroli. Tabak vult het hart, en de basis brengt vanille, tonkaboon, oud, sandelhout, wierook en civet samen. Saffraan hoort hier bij een zeer kruidige opening.
Saffraan en leer
Twee parfums uit ons artikel over leer verbinden de twee noten duidelijk. Kxxt +, van Aaron Terence Hughes, opent met framboos en saffraan voor een hart van jasmijn, iris en leer. Delma, van Widian, brengt saffraan en leer samen in de basis, met vanille, marshmallow en guaiachout.
Donkere, harsachtige saffraan
Lynch, van Spiritica, is de eerste geur van de Golden Collection en is geïnspireerd op de wereld van filmmaker David Lynch. Saffraan, kruidnagel, nachtjasmijn en kersentaart in de top, dan Xanthorrea australis, latakiatabak, oud, mirre en styrax in het hart, op donkere houtsoorten, benzoë, patchoeli en een gourmande vanille. De productpagina omschrijft het als houtig, rokerig, leerachtig en oriëntaals. Er zijn maar heel weinig flacons. Ons artikel over Spiritica stelt het huis voor.
Saffraan en metaalachtige noten
The Print House, van Tada Parfumeur, roept een analoge drukkerij op. Saffraan staat in de top met koffieabsolue, een inktakkoord en wortelzaadolie. Het hart brengt een papierakkoord, een metaalachtige noot, wierook en iris samen, de basis cashmeran, patchoeli, iris, musk, leer en eikenmos. De metaalachtige noot in het hart sluit aan bij dat facet van saffraan. Onze voorstelling van Tada Parfumeur vertelt over de parfumeur.
Saffraan in gourmands
Vanilla Mystique, van hetzelfde huis, opent met rum, lavendel en saffraan, voor een hart van vanille, heliotroop en jasmijn. De basis van musk, CO2-eikenextract en ceder blijft droog. Met de rum geeft saffraan een warme, kruidige opening.
Caffè Roma, van Zhufu, combineert saffraan met espresso en Toscaanse sinaasappelschil. Het hart brengt geroosterde hazelnoot, patchoelihars, zwarte thee en vanillepeul samen, de basis guaiachout, benzoë, amber en sandelhout. Onze voorstelling van Zhufu vertelt over het huis.
Saffraan met thee en naaldbomen
Gyokuro, van Tada Parfumeur, draagt de naam van een Japanse groene thee die voor de oogst in de schaduw groeit. Matcha-akkoord, groene noten en saffraan in de top, dan ambrettezaad, mate-absolue en witte bloemen in het hart, op een basis van sandelhout, ceder, musk en guaiachout. De droogte van saffraan begeleidt de wrangheid van de groene thee.
Bij ChuJian roept Boreal Fir N°M39 de boreale wouden op. Roze peper, kardemom en saffraan openen op een hart van spar, ceder, sandelhout, thee en vetiver. De basis brengt guaiachout, cypriol, musk, cashmeran en houtige ambergrijs samen. Onze voorstelling van ChuJian beschrijft het huis.
Meer composities met saffraan vind je in onze selecties van kruidige parfums en oriëntaalse parfums.
Veelgestelde vragen
Waarom is saffraan zo duur?
Elke bloem levert maar drie stempels, en voor een kilo gedroogde saffraan zijn er meer dan honderdduizend nodig. Plukken en pellen gebeuren met de hand, tijdens een bloei van een paar weken per jaar.
Bevat een saffraanparfum echte saffraan?
Zelden. De meeste saffraannoten komen van synthetische moleculen, zoals in het laboratorium gemaakte safranal of Safraleine. Saffraanabsolue en CO2-extract bestaan, maar door hun prijs zijn ze voorbehouden aan een handvol formules.
Zijn saffraan en kurkuma hetzelfde?
Nee. Kurkuma is de wortelstok van een heel andere plant, die door zijn gele kleur soms "Indische saffraan" wordt genoemd. Hij ruikt niet naar saffraan. Soms wordt hij gebruikt om saffraanpoeder te vervalsen.
Ruikt saffraan naar leer?
Gedeeltelijk. Hij heeft een leerachtig facet, naast honingachtige, droge en soms metaalachtige facetten. Daarom komt hij in veel leerakkoorden voor. Alleen doet hij eerder denken aan een warme, wat bittere specerij.
Is saffraan een mannengeur?
Nee. In het Midden-Oosten en in India draagt iedereen hem. Met roos of honing wordt hij zacht, met leer of oud donkerder.
Verder lezen
Saffraan staat tussen de andere grondstoffen in ons dossier De grondstoffen van parfum, samen met oud, iris, die tot dezelfde plantenfamilie hoort, en leer. Om een leerachtige, een honingachtige en een kruidige saffraan op je eigen huid te vergelijken, zijn de genoemde parfums, afhankelijk van het huis, als staal van 2 ml verkrijgbaar op onze pagina proefflesjes.