Een parfum is niet beter of veiliger omdat het natuurlijk is. Bijna elk parfum combineert grondstoffen uit planten met moleculen uit het laboratorium, en die combinatie bestaat al meer dan een eeuw. Voor wie het draagt, telt de formule en hoe die zich op de eigen huid gedraagt.
Wat natuurlijk betekent in de parfumerie
Een natuurlijke grondstof komt rechtstreeks uit een plant, een hars of een hout. De parfumeur gebruikt die in verschillende vormen, afhankelijk van de extractiemethode.
- Etherische olie wordt verkregen door stoomdestillatie: lavendel, vetiver, sandelhout, oud. Citrusvruchten zijn de uitzondering, hun schil wordt koud geperst.
- Een absolue ontstaat door extractie met een oplosmiddel. Eerst krijgt men een concrète, een wasachtige pasta, die daarna met alcohol wordt gewassen. Dat is de gangbare vorm voor jasmijn, vanille of iris.
- Een CO2-extract gebruikt koolzuurgas onder druk als oplosmiddel. De geur ligt vaak dicht bij die van de verse grondstof.
- Voor een tinctuur laat men de grondstof weken of maanden in alcohol trekken.
Ons artikel over de winning van grondstoffen legt elk van deze technieken uit. Tussen natuurlijk en synthetisch zit een derde categorie, het isolaat. Dat is één molecuul dat uit een natuurlijke olie wordt afgescheiden, zoals eugenol, dat kruidnagel zijn geur geeft, of sclareol uit scharlei. Een isolaat komt uit een plant, maar ruikt er niet meer naar: er blijft maar één facet over.
Synthetische moleculen, een verhaal dat in de 19e eeuw begint
In de tweede helft van de 19e eeuw leerden chemici geurmoleculen na te maken, en later nieuwe te bedenken. Coumarine, dat de tonkaboon zijn geur van hooi en amandel geeft, werd in 1868 gesynthetiseerd door de Engelse chemicus William Perkin. In 1882 gebruikte Paul Parquet het in Fougère Royale, voor Houbigant. Dat parfum wordt het vaakst genoemd als het eerste met een synthetisch molecuul. In 1874 publiceerden Ferdinand Tiemann en Wilhelm Haarmann de synthese van vanilline, het belangrijkste geurmolecuul van de vanillestok.
De 20e eeuw voegde grondstoffen toe die in de natuur niet in bruikbare vorm bestonden. Enkele voorbeelden die je vandaag in veel parfums terugvindt:
- hedione, waarvan Firmenich de synthese in 1962 publiceerde na onderzoek van Edouard Demole naar jasmijn. Edmond Roudnitska gebruikte het in 1966 in Eau Sauvage van Dior. Het geeft een transparant, helder bloemig effect;
- calone, in 1966 ontwikkeld in de laboratoria van Pfizer. De geur van zeekust en meloen droeg de golf van mariene parfums in de jaren negentig;
- Iso E Super, in 1973 ontwikkeld door IFF, een droog en fluweelzacht hout dat een formule volume geeft;
- ambroxan, gemaakt uit het sclareol van scharlei, dat de warme, minerale geur van ambergris weergeeft zonder de potvis. Ons artikel over ambergris vertelt over deze vervanging.
Witte musks, die in een groot deel van de huidige parfums zitten, zijn eveneens synthetische moleculen. Ons artikel over musk volgt hun geschiedenis vanaf de dierlijke musk.
Waarom een parfumeur beide nodig heeft
Geuren die de natuur niet prijsgeeft
Sommige bloemen leveren geen bruikbaar extract op. Lelietje-van-dalen is het bekendste voorbeeld: de bloemen zijn te klein en te kwetsbaar, en de opbrengst is te laag. Elk parfum met lelietje-van-dalen berust dus op een reconstructie. Hetzelfde geldt voor geuren die niet van een plant komen: de zee, warme huid, steen, schone was. Die bouwt men met een akkoord, een combinatie van grondstoffen die een nieuwe indruk geeft.
Gelijkblijvende kwaliteit van partij tot partij
Een natuurlijke olie verschilt per oogst, bodem, weer en destillatie. Voor een huis dat in kleine series produceert, is dat een rijkdom. Voor een parfum dat twintig jaar lang hetzelfde moet ruiken, is het een probleem. Een synthetisch molecuul is van partij tot partij identiek. Het dient vaak als geraamte, waaromheen de natuurlijke grondstoffen reliëf geven.
Beschermde soorten
Musk van het muskushert, ambergris en sommige houtsoorten zoals Mysore-sandelhout zijn overgeëxploiteerd of zeer zeldzaam geworden. Dankzij synthese blijft hun geur in parfums beschikbaar zonder druk op deze bronnen.
Natuurlijk betekent niet zonder risico
Natuurlijke grondstoffen bevatten veel moleculen, waaronder bekende allergenen. Limoneen uit citrus, linalool uit lavendel en eugenol uit kruidnagel horen bij de stoffen die volgens de Europese cosmeticaverordening boven een bepaalde drempel op het etiket moeten staan. Een pure etherische olie kan meer irriteren dan een evenwichtige formule.
Eikenmos is een sprekend voorbeeld. Dit korstmos, een pijler van chypreparfums, bevat atranol en chlooratranol, twee allergenen die verantwoordelijk zijn voor een groot aantal contactallergieën. De Europese verordening 2017/1410 heeft ze in cosmetica verboden. De eikenmosextracten die vandaag worden gebruikt, zijn behandeld om het gehalte te verlagen.
Het omgekeerde geldt ook: een synthetisch molecuul is niet per definitie veilig. Lilial, lang gebruikt in akkoorden van lelietje-van-dalen, is sinds 1 maart 2022 verboden in cosmetica die in de Europese Unie worden verkocht, nadat het als giftig voor de voortplanting werd ingedeeld. De veiligheid van een grondstof wordt per molecuul en per dosis beoordeeld, ongeacht de herkomst. De normen van IFRA, de internationale vereniging van de geurstoffenindustrie, leggen die doses per producttype vast.
Wat de parfums uit ons assortiment laten zien
De huizen bij Passion Parfum bestrijken het hele spectrum, van een bijna volledig natuurlijk parfum tot een akkoord dat alleen in het laboratorium kan bestaan. De genoemde noten komen uit onze productpagina's.
Sayat Nova van Bortnikoff staat voor de natuurlijke pool. Het huis vermeldt 95 tot 100 % natuurlijke ingrediënten en destilleert een groot deel van zijn oliën zelf, zoals ons portret van Bortnikoff vertelt. Abrikoos en narcis in de topnoten, rum en vanille in het hart, daarna drie ouds, uit Laos, Bengalen en Trat, op eikenmos. De productpagina vermeldt dat de natuurlijke ingrediënten bij elke toepassing andere nuances laten zien. Dat is de normale keerzijde van deze keuze. De andere parfums van het huis vind je in de collectie Bortnikoff.
Bourbon Vanilla van Shaman Perfumery laat zien dat één natuurlijke grondstof meerdere gezichten heeft. Het hart combineert een absolue en een tinctuur van bourbonvanille met labdanum en perubalsem. Saffraan, anijs en heliotroop openen het parfum, sandelhout, ceder, guajakhout en amber sluiten het af. Het huis gebruikt zijn hoofdgrondstof vaak in twee vormen tegelijk, waardoor die op de huid heel duidelijk leesbaar is.
He is Fish van House of Atropa mengt openlijk beide werelden. De topnoten van calone, ozon, peer en zout zijn gebouwd op een synthetisch molecuul. Het hart rust op een irisabsolue en een violetabsolue, de basis op een algenabsolue en zeemos. Het huis gebruikt geen natuurlijke dierlijke bestanddelen, en de productpagina vermeldt dat het parfum vegan is. She is Cat van hetzelfde huis neemt de calone in de top weer op, met perzik, aardbei, kers en zout, gevolgd door akkoorden van melk en katoen op een basis van oud en kasjmier. De collectie House of Atropa bundelt de andere creaties.
Palissandro Platinum N°Mys-03 van MysNyx vertrekt van een materiaal zonder geur: marmer. Zwarte peper en jeneverbes in de top, een marmerakkoord in het hart, as in de basis. Geen enkele destillatie levert de geur van een steen. De parfumeur suggereert die met een compositie. Real Skin N°Mys-01 past hetzelfde idee toe op de huid: een huidakkoord met kaneelschors, tussen een top van saffraan en een basis van teer, rook en tonkaboon. Ons portret van MysNyx beschrijft deze stijl.
Voice From The Sky, van het gelijknamige huis, toont het meest gangbare evenwicht. De aldehyden in de top, synthetisch gemaakt, geven een sprankelend en licht zeepachtig effect. Ze openen op een natuurlijk hart van wierook uit Oman en labdanum, daarna op een basis van oud, sandelhout, vetiver, patchoeli en amber, afgerond met een witte musk.
Kiezen zonder je door het etiket te laten leiden
De vermelding „natuurlijk” zegt iets over de herkomst van de grondstoffen. Over de kwaliteit van het parfum of over hoe je huid het verdraagt, zegt ze niets. Enkele vuistregels helpen.
- Zeer natuurlijke parfums veranderen meer van de ene toepassing naar de andere en van huid tot huid. Sommigen waarderen dat levendige karakter, anderen houden van een stabiele geur.
- Natuurlijke citrus- en groene noten vervliegen snel. Natuurlijke houtsoorten, harsen en oud houden het daarentegen heel lang vol.
- Abstracte geuren, marien, mineraal of huidachtig, berusten bijna altijd op synthetische moleculen. Spreken die stijlen je aan, dan speelt de vraag naar de herkomst nauwelijks.
- Bij een gevoelige huid is de allergenenlijst op de verpakking nuttiger dan het aandeel natuurlijke ingrediënten.
Het betrouwbaarst blijft het parfum op de huid te testen en het na enkele uren te beoordelen.
Veelgestelde vragen
Is een natuurlijk parfum beter voor de huid?
Niet per se. Etherische oliën bevatten natuurlijke allergenen zoals limoneen, linalool of eugenol, die de Europese wet boven een drempel verplicht te vermelden. Iemand met een gevoelige huid verdraagt een grotendeels synthetisch parfum soms beter dan een parfum dat erg rijk is aan etherische oliën.
Zijn synthetische geurmoleculen gevaarlijk?
Ze worden een voor een beoordeeld, net als natuurlijke grondstoffen. Sommige zijn beperkt of verboden, zoals Lilial in de Europese Unie in 2022. De moleculen die toegestaan blijven, worden gebruikt binnen de grenzen van de regelgeving en de IFRA-normen.
Waarom wordt lelietje-van-dalen altijd nagebootst?
De bloemen leveren geen extract in bruikbare hoeveelheid. Parfumeurs bouwen de geur daarom na met verschillende moleculen. Dat geldt ook voor andere zogenoemde stomme bloemen en voor alle geuren die niet van een plant komen.
Hoe weet je of een parfum vooral natuurlijk is?
De ingrediëntenlijst toont de formule niet: de geur staat er onder het woord „parfum”, gevolgd door de allergenen. Alleen het huis kan zeggen welk aandeel natuurlijk is, zoals Bortnikoff, dat 95 tot 100 % vermeldt. Zonder die informatie kun je beter niets aannemen.
Houdt een natuurlijk parfum minder lang?
Dat hangt af van de grondstoffen, niet van hun herkomst. Een natuurlijk parfum op basis van citrus verdwijnt snel, terwijl een natuurlijk parfum met veel oud, sandelhout of harsen de hele dag kan blijven. Concentratie en huid spelen een even grote rol.
Wil je meer weten over de samenstelling en opbouw van een parfum, dan vind je op de pagina Parfum begrijpen al onze artikelen over dit onderwerp. Elk genoemd parfum bestaat als staal van 2 ml, voorgesteld op onze pagina stalen, zodat je op je eigen huid een zeer natuurlijk parfum kunt vergelijken met een parfum dat op moleculen is gebouwd.